Hipofiz vəzi beyinin tam mərkəzində, kəllə əsasında yerləşən, bədənin hormon balansının tənzimlənməsindən məsul olan kiçik, lakin son dərəcə vacib bir quruluşdur. Bu vəzidə inkişaf edən hipofiz adenomları — əksər hallarda xoşxassəli şişlər olmaqla birlikdə — baş ağrısı, görmə pozğunluqları və hormon disbalansı kimi ciddi şikayətlərə yol aça bilər.
Müasir neyrocərrahiyyədəki texnoloji irəliləyişlər xəstələrə çox daha rahat və təhlükəsiz bir müalicə yolu təqdim etmişdir. Bu irəliləyişlərin ön sıralarında endoskopik endonazal, yəni minimal invaziv yanaşma durur.
Endoskopik Endonazal Texnika Nədir?
Endoskopik endonazal hipofiz əməliyyatı, qısaca desək, heç bir kəsik və ya tikiş tətbiq edilmədən tamamilə burun deşikləri vasitəsilə həyata keçirilən bir əməliyyat texnikasıdır. Əməliyyat zamanı yüksək keyfiyyətli kamera — endoskop — və xüsuslaşdırılmış cərrahi alətlər yalnız burun boşluqları vasitəsilə irəlilədir. Beləliklə, beynə və ya üzə heç bir xarici müdaxilə söz mövzusu olmur.
Ənənəvi açıq cərrahi texnikalarla müqayisədə bu yanaşma xəstələrə bir sıra əhəmiyyətli üstünlüklər təqdim edir.
Xarici dəri kəsiyi yoxdur, yəni üzdə və ya saçlı dəridə iz qalmır. Beyin toxumasına müdaxilə edilmir, çünki şişə ən qısa və ən təbii anatomik yolla çatılır. Xəstəxanada qalma müddəti qısadır — əksər xəstələr əməliyyatdan iki-üç gün sonra xaric oluna bilir. Sağalma prosesi daha sürətlidir, xəstələr qısa müddətdə gündəlik həyatlarına qayıda bilirlər. Şiş görüntüsü daha aydındır, çünki endoskop cərrahın əməliyyat sahəsini yüksək böyüdülmədə və geniş bucaqdan görməsini təmin edir.
Bu Əməliyyat Üçün Uyğun Namizəd Kimdir?
Hipofiz adenomu diaqnozu qoyulmuş xəstələrin böyük əksəriyyəti bu üsulla müalicə oluna bilər. Xüsusilə görmə sahəsi itkisinə yol açan böyük şişlər — makroadenomlar —, akromegaliya, Kuşinq xəstəliyi və prolaktinoma kimi hallarda müşahidə olunan həddindən artıq hormon ifraz edən şişlər və dərman müalicəsinə kifayət qədər cavab verməyən hallar endoskopik endonazal əməliyyat üçün birincil müalicə seçimləri arasında dəyərləndirilir. Lakin hər xəstə özünəməxsusdur; əməliyyat qərarı ətraflı radioloji görüntüləmə, hormon müayinələri və klinik qiymətləndirmə nəticəsində fərdi olaraq planlaşdırılır.
Əməliyyatdan Əvvəlki Proses Necə İşləyir?
Əməliyyat planlanmadan əvvəl xəstənin hərtərəfli qiymətləndirilməsi zərurəti var. Bu proses bir neçə komponenti əhatə edir.
MRT — Maqnit Rezonans Tomografiya — şişin ölçüsünü, mövqeyini və ətraf quruluşlarla əlaqəsini müəyyənləşdirmək üçün istifadə edilir. Hormon müayinələri hipofiz vəzisinin funksional vəziyyətini qiymətləndirir və şişin hormon ifraz edib-etmədiyini müəyyən edir. Oftalmoloji müayinə görmə sahəsini və görmə sinirini qiymətləndirir. Endokrinoloji konsultasiya hormon müalicəsi tələb edən hallarda mütəxəssis koordinasiyasını təmin edir.
Bütün bu tapıntılar işığında cərrahi komanda əməliyyatı ən təhlükəsiz və ən effektiv şəkildə planlaşdırır.
Əməliyyatdan Sonra Nə Gözləmək Lazımdır?
Bir çox xəstədə əməliyyatın dərhal ardından baş ağrılarında və görmə şikayətlərindəki müəyyən yaxşılaşma başlayır. Hormon səviyyələrinin normallaşması isə şişin növündən və ölçüsündən asılı olaraq həftələr-aylar ərzində baş verə bilər.
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə diqqət edilməli bir sıra məqamlar mövcuddur. Burun daxilindəki sağalma tamamlanana qədər güclü burun silməkdən və asqırmanı tutmaqdan çəkinmək lazımdır. Müntəzəm aralıqlarla MRT və hormon nəzarəti aparılmalıdır. Mövcud şikayətlərdə hər hansı dəyişiklik baş verərsə və ya yeni simptomlar inkişaf edərsə, dərhal həkimə müraciət edilməlidir.
Müasir Texnologiya, Daha Rahat Müalicə
Düzgün indikasiya ilə və təcrübəli əllərdə tətbiq edildikdə, endoskopik endonazal hipofiz əməliyyatı son dərəcə uğurlu nəticələr verir. Kəsik izi qoymayan, beyin toxumasına zərər verməyən və sürətli sağalmaya imkan tanıyan bu üsul hipofiz adenomlarının müalicəsində bu gün qızıl standart kimi qəbul edilir.
Hipofiz adenomu diaqnozu almış və ya şübhələnilən hər bir fərdin bu sahədə xüsusi təcrübəyə malik bir neyrocərrah tərəfindən qiymətləndirilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Erkən diaqnoz və düzgün zamanlama həm cərrahi uğura, həm də həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.
Bütün suallarınızı soruşmaqdan çəkinməyin. Yaxşı məlumatlı olmaq müalicənizin ən güclü ortağıdır.
Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Neyrocərrahiyyə üzrə mütəxəssis, İzmir
Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədilə hazırlanmışdır və tibbi müayinə, diaqnoz və ya müalicənin əvəzini tuta bilməz. Şikayətləriniz üçün mütləq mütəxəssis həkiminizə müraciət edin.