Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Beyin, Sinir və Onurğa Cərrahiyyəsi
Telefonla uzun müddət danışdıqdan sonra serçə və üzük barmağınızda uyuşma hiss edirsiniz, səhərə yaxın barmaq uyuşması ilə oyanırsınız, yoxsa əlinizdəki incə işləri görərkən getdikcə çətinlik çəkirsiniz? Bu şikayətlərin arxasında çox vaxt dirsəkdə sinir sıxılması, yəni tibbi adı ilə kubital tunel sindromu dayanır. Sinsi şəkildə irəliləyən bu xəstəlik erkən aşkar edildikdə sadə tədbirlərlə nəzarət altına alına bilərkən, laqeyd yanaşıldıqda daimi əzələ zəifliyinə səbəb ola bilər. Bu yazıda dirsəkdə sinir sıxılmasının nə olduğunu, əlamətlərini, səbəblərini və müalicə seçimlərini sadə dillə izah edirik.
Dirsəkdə Sinir Sıxılması Nədir?
Dirsəkdə sinir sıxılması, qolumuzdakı ulnar sinirin dirsək səviyyəsində sıxılması və ya qıcıqlanması vəziyyətidir. Bilək nahiyəsindəki karpal tunel sindromundan sonra ən çox rast gəlinən ikinci sinir sıxılmasıdır (tələ neyropatiyası).
Əslində bu, bir «dar keçid» problemidir. Bədənimizin əsas sinirlərindən biri olan ulnar sinir, boyundan başlayır, qola doğru enir və dirsəyin iç tərəfindəki sümük çıxıntısının (medial epikondil) düz arxasında yerləşən dar bir tuneldən keçir. Məhz bu tunelə kubital tunel deyilir; tunelin dibini və divarlarını sümüklər, tavanını isə möhkəm bir bağ toxuması təşkil edir. Bu dar keçiddə sinirə təzyiq yarandıqda kubital tunel sindromu ortaya çıxır.
Ulnar Sinir Haradan Keçir?
Əlinizi dirsəyinizin iç tərəfindəki sümük çıxıntıya qoyduğunuzda, oradan keçən ulnar siniri çox vaxt barmaq uclarınızla hiss edə bilərsiniz. Xalq arasında bu nahiyəyə dəydiyimizdə hiss etdiyimiz «elektrik vurması» da bu sinirdən qaynaqlanır. Ulnar sinir, əlin serçə (5-ci) və üzük (4-cü) barmaqlarının hissindən və əl içindəki bəzi kiçik əzələlərin işləməsindən məsuldur. Bu səbəbdən sıxılma əlamətləri də məhz bu nahiyə ilə məhdudlaşır; baş barmaq və işarə barmağına təsir etmir.
Dirsəkdə Sinir Sıxılmasının Əlamətləri Nələrdir?
Kubital tunel sindromu adətən gurultulu şəkildə başlamır; əksinə, sinsi və yavaş irəliləyir. Xəstələr çox vaxt şikayətlərin dəqiq nə vaxt başladığını xatırlamırlar. Başlıca əlamətlər bunlardır:
- Serçə və üzük barmaqlarında uyuşma və karıncalanma: Ən tipik əlamətdir. Əlin iç tərəfində də hiss oluna bilər.
- Dirsəyin iç üzündə ağrı: Çox vaxt barmaqlara yayılan ağrı və uyuşma müşayiət edir.
- Dirsək büküldükdə əlamətlərin artması: Telefonla danışarkən, avtomobil idarə edərkən və ya kitab oxuyarkən şikayətlər daha qabarıq olur.
- Gecələr artan uyuşma: Yatarkən dirsəyin bükülü qalması sinirə daha çox təzyiq edir; bu səbəbdən uyuşma gecələr artır və çox vaxt əli yellədikdə yüngülləşir.
- Əl bacarıqlarında azalma və zəiflik: İrəli mərhələlərdə düymə bağlamaq, saç daramaq, klaviatura istifadə etmək və ya əşyaları tutmaq çətinləşir.
- Əzələ əriməsi (atrofiya): Proses uzun sürərsə, əl və ön qol əzələlərində qüvvə itkisi və incəlmə yarana bilər.
Əlamətlər başlanğıcda gəlib-keçici tərzdə olarkən, zamanla daimi hala gələ bilər. Bu səbəbdən erkən dövrdə qiymətləndirilməsi vacibdir.
Dirsəkdə Sinir Sıxılması Niyə Olur?
Sıxılmanın əsasında, sinirin keçdiyi dar tuneldə təzyiq və ya gərilmə yaranması dayanır. Bunu asanlaşdıran başlıca səbəblər bunlardır:
- Dirsəyin uzun müddət bükülü qalması: Ən çox rast gəlinən səbəbdir. Qol üzərində yatmaq və ya gün boyu dirsəyi bükülü tutmaq siniri zorlayır.
- Dirsək üzərinə söykənmək və dirsəyə təzyiq: Noutbuku qucaqda istifadə etmək, dirsəyi masaya və ya avtomobil pəncərəsinə söykəmək təzyiq yaradır. Xüsusilə yayda qısa qollu geyimlərdə dirsəyin sərt səthlərlə birbaşa təması bu riski artırır.
- Təkrarlanan dirsək hərəkətləri: Klaviatura istifadəsi, gitara çalmaq, boyamaq kimi təkrarlanan işlər risklidir.
- Dirsək travması, sınıq və ya çıxıq: Keçirilmiş zədələnmələr və sağalma dövrləri sinir sıxılmasına zəmin hazırlaya bilər.
- Dirsəkdə şişkinlik yaradan vəziyyətlər: Kireçlənmə və revmatik xəstəliklər tunelin daralmasına səbəb ola bilər.
- Anatomik xüsusiyyətlər: Bəzi insanlarda dirsək büküldükdə sinir tuneldən kənara sürüşüb geri qayıdır; zamanla bu, siniri yıpradır.
- Diabet kimi sistemli xəstəliklər sinirləri sıxılmaya daha meylli hala gətirə bilər.
Bu səbəbdən masaüstü işçilərdə, tez-tez telefon istifadə edənlərdə və qolunu pəncərəyə söykəyərək avtomobil idarə edən sürücülərdə risk daha yüksəkdir.
Dirsəkdə Sinir Sıxılması Necə Təşxis Edilir?
Təşxis ətraflı anamnez və fiziki müayinə ilə başlayır. Müayinədə tez-tez istifadə olunan iki test var:
- Tinel əlaməti: Dirsəkdəki ulnar sinirin üzərinə barmaqla yüngülcə vurulduqda serçə və üzük barmağına yayılan elektriklənmə hissinin yaranması.
- Dirsək fleksiya testi: Bilək düz tutularkən dirsəyin mümkün qədər bükülüb bir müddət o vəziyyətdə gözlənilməsi; bu zaman 4-cü və 5-ci barmaqlarda uyuşma və ya karıncalanmanın ortaya çıxması.
Təşxisi dəqiqləşdirmək və sinir zədəsinin dərəcəsini ölçmək üçün ən dəyərli üsul EMG-dir (elektromioqrafiya / sinir keçiriciliyi müayinəsi). Bu müayinə sinirin harada və nə qədər sıxıldığını göstərir. Dirsəyin qiymətləndirilməsi üçün rentgen, lazım gəldikdə MR kimi görüntüləmələr də istənilə bilər. Bundan əlavə, oxşar şikayətlərə səbəb ola bilən boyun yırtığı (C8-T1 sinir kökü sıxılması) kimi vəziyyətlərin də fərqləndirilməsi lazımdır.
Kubital Tunel Sindromu ilə Karpal Tunel Sindromu Arasındakı Fərq
Bu iki vəziyyət tez-tez qarışdırılır, lakin sıxılmanın yeri və təsir etdiyi barmaqlar fərqlidir. Kubital tunel sindromu, ulnar sinirin dirsəkdə sıxılmasıdır və əlamətlər serçə və üzük barmağında görülür. Karpal tunel sindromu isə median sinirin bilekdə sıxılmasıdır və əlamətlər baş barmaq, işarə və orta barmaqda hiss olunur. Bu fərq doğru təşxis və müalicə baxımından vacibdir.
Dirsəkdə Sinir Sıxılmasının Müalicəsi
Müalicənin ən vacib ilk addımı, sıxılmaya səbəb olan amili aradan qaldırmaqdır. Yanaşma, xəstəliyin mərhələsinə və xüsusilə əzələ itkisinin olub-olmamasına görə müəyyən edilir.
Əməliyyatsız (Konservativ) Müalicə
Əzələ itkisinin olmadığı erkən və yüngül hallarda ilk növbədə cərrahi olmayan üsullar tətbiq olunur:
- Davranış və vəziyyət tənzimlənməsi: Dirsəyi uzun müddət bükülü tutmaqdan, qol üzərində yataraq yatmaqdan və dirsəyə təzyiq edən hərəkətlərdən çəkinmək.
- Gecə ateli: Yuxu zamanı dirsəyi düz vəziyyətdə tutan atel, sinirə düşən yükü azaldaraq gecə şikayətlərini yüngülləşdirir.
- Dərman müalicəsi: Həkimin uyğun gördüyü iltihab əleyhinə ağrıkəsicilər (QSİƏP) ağrı və qıcıqlanmanı azaldır.
- Fizioterapiya və məşq: Sinir sürüşmə (gliding) məşqləri, manual terapiya və uyğun fizioterapiya üsulları siniri rahatlatmağa kömək edir.
Cərrahi Müalicə
Konservativ müalicəyə cavab verməyən, qabarıq əzələ zəifliyi və ya əzələ əriməsi inkişaf etmiş və şikayətləri dözülməz hala gəlmiş xəstələrdə cərrahi gündəmə gəlir. Bu vəziyyətdə nevroloji zədənin irəliləməsinin qarşısını almaq üçün əməliyyat lazımdır. Cərrahidə əsas məqsəd ulnar siniri sərbəstləşdirərək üzərindəki təzyiqi aradan qaldırmaqdır; bu, tunelin genişləndirilməsi və ya sinirin dirsəyin ön hissəsinə sürüşdürülməsi (transpozisiya) şəklində aparıla bilər. Adətən cərrahidən çox yaxşı cavab alınır. Əməliyyatdan sonra fizioterapevtin müşayiəti ilə əzələ gücünü və oynaq hərəkətliliyini qoruyan məşqlər tövsiyə olunur.
Erkən Təşxis Niyə Vacibdir?
Kubital tunel sindromunda vaxt qiymətlidir. Erkən təşxis qoyulan hallarda sadə tədbirlər və fizioterapiya çox vaxt kifayət edərkən, uzun müddət laqeyd yanaşılan hallarda sinir zədəsi daimi hala gələ bilər və inkişaf edən əzələ əriməsi həmişə geri qayıtmaya bilər. Bu səbəbdən serçə və üzük barmağında davamlı uyuşma, əldə zəiflik və ya bacarıq itkisi hiss edildikdə həkimə müraciət etmək böyük əhəmiyyət daşıyır.
Tez-tez Verilən Suallar
Aşağıda dirsəkdə sinir sıxılması ilə bağlı ən çox verilən sualları və qısa cavablarını bir araya gətirdik. Bu cavablar ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır; sizə xas vəziyyətdə keçərli olan, həkiminizin verdiyi məlumatdır.
Dirsəkdə sinir sıxılması niyə olur?
Ən çox rast gəlinən səbəb dirsəyin uzun müddət bükülü qalması və dirsəyə düşən təzyiqdir. Qol üzərində yataraq yatmaq, dirsəyi sərt səthlərə söykəmək, təkrarlanan dirsək hərəkətləri, keçirilmiş dirsək travmaları, kireçlənmə kimi şişkinlik yaradan vəziyyətlər və diabet kimi xəstəliklər bu sıxılmaya zəmin hazırlayır.
Dirsəkdə sinir sıxılmasının əlamətləri nələrdir?
Ən tipik əlamət serçə və üzük barmaqlarında uyuşma və karıncalanmadır. Buna dirsəyin iç üzündə ağrı müşayiət edə bilər. Şikayətlər dirsək büküldükdə və gecələr artır; irəli mərhələlərdə əldə zəiflik, bacarıq itkisi və əzələ əriməsi görülə bilər.
Dirsəkdə sinir sıxılması öz-özünə keçirmi?
Erkən və yüngül hallarda, sıxılmaya səbəb olan davranışların düzəldilməsi, gecə ateli və uyğun müalicə ilə şikayətlər böyük ölçüdə geriləyə bilər. Lakin tam öz-özünə sağalma həmişə gözlənilə bilməz; uzun müddət laqeyd yanaşılan hallarda zədə daimi ola biləcəyindən həkimə müraciət etmək vacibdir.
Gecə yatarkən niyə artır, necə rahatlaya bilərəm?
Yuxu zamanı dirsək fərqində olmadan uzun müddət bükülü qalır və bu, ulnar sinirə daha çox təzyiq edərək gecə uyuşmasını artırır. Həkiminizin tövsiyəsi ilə dirsəyi gecə düz tutan bir atel istifadə etmək bu şikayəti yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.
Dirsəkdə sinir sıxılması əməliyyatı necə aparılır?
Əməliyyatda sıxılmış ulnar sinir sərbəstləşdirilir; bu, sinirin keçdiyi tunelin genişləndirilməsi və ya sinirin dirsəyin ön hissəsinə daşınması şəklində aparıla bilər. Məqsəd sinir üzərindəki təzyiqi aradan qaldırmaqdır və adətən çox yaxşı nəticə alınır.
Dirsəkdə sinir sıxılmasında hansı həkimə müraciət olunur?
Şikayətləriniz üçün beyin və sinir cərrahiyyəsi, ortopediya, nevrologiya və ya fizioterapiya və reabilitasiya mütəxəssislərinə müraciət edə bilərsiniz. Doğru təşxis üçün adətən müayinəyə əlavə olaraq EMG müayinəsi aparılır.
Karpal tunel sindromu ilə eyni şeydirmi?
Xeyr. Karpal tunel sindromu bilekdəki median sinirin sıxılmasıdır və baş barmaq, işarə və orta barmağa təsir edir. Dirsəkdəki sinir sıxılması (kubital tunel sindromu) isə ulnar sinirlə bağlıdır və serçə ilə üzük barmağında əlamət verir.
Müalicə edilməzsə nə olur?
Sıxılma uzun müddət davam edərsə, sinir daimi olaraq zədələnə bilər; əl və ön qol əzələlərində geri dönüşü olmayan qüvvə itkisi və incəlmə (atrofiya) inkişaf edə bilər. Bu səbəbdən əlamətlər irəliləmədən qiymətləndirilməsi vacibdir.
Məsuliyyətdən İmtina (Hüquqi Bildiriş)
Bu yazıda yer alan məlumatlar yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi ilə hazırlanmışdır və heç bir şəkildə həkim müayinəsinin, tibbi diaqnozun və ya müalicənin yerini tutmur. Dirsəkdə sinir sıxılmasının gedişatı və uyğun müalicəsi; sıxılmanın dərəcəsinə, müddətinə və şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişir və yalnız sizi qiymətləndirən həkim tərəfindən müəyyən edilə bilər. Şikayətiniz varsa və ya sağlamlığınızla bağlı bir qərar verməzdən əvvəl mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.