Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Hersen-, zenuw- en wervelkolomchirurgie
Een doof gevoel in het been is een van de klachten die ik in mijn praktijk het vaakst hoor. De werkelijke moeilijkheid die mensen met deze klacht ervaren, is echter meestal niet het dove gevoel zelf, maar niet weten waar ze terechtkunnen. Neurologie? Neurochirurgie? Vaatchirurgie? Interne geneeskunde?
Die twijfel is begrijpelijk, want een doof gevoel in het been kan werkelijk zeer uiteenlopende oorzaken hebben. Maar ik heb goed nieuws voor u: de juiste afdeling vinden is makkelijker dan u denkt. Want het karakter van uw dove gevoel wijst u de weg.
In dit artikel leg ik eerst uit welke symptomen naar welk systeem verwijzen, en vervolgens naar welke afdeling u dienovereenkomstig moet gaan — stap voor stap.
Eerst het spoedgeval: symptomen waarbij u meteen naar de spoedeisende hulp moet
Ik verzoek u dit gedeelte te lezen voordat u de rest van het artikel leest. Als een van de volgende zaken aanwezig is, wacht dan niet op een afspraak, maar ga rechtstreeks naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp:
- Het verliezen van de controle over urine of ontlasting, incontinentie (caudasyndroom — een chirurgisch spoedgeval)
- „Zadelvormig” gevoelsverlies in het gebied van de anus, de billen en de binnenzijde van de dijen
- Plotseling optredend doof gevoel en zwakte in beide benen tegelijk
- Plotseling optredend, snel progressief uitgesproken krachtverlies in het been (de voet niet kunnen optillen)
- Het been wordt plotseling koud, bleek of blauwig, de pols is niet voelbaar, met hevige pijn (acute vaatafsluiting — een vaatspoedgeval)
- Plotselinge zwelling, roodheid en warmte in één been (verdenking op diepe veneuze trombose)
- Plotselinge gevoelloosheid aan één zijde van het lichaam, een scheve mond, een spraakstoornis (verdenking op een beroerte — bel meteen 112)
Bij deze beelden betekent tijd weefsel. Wacht niet.
Wat vertelt uw dove gevoel u? Drie fundamentele tweesprongen
De oorzaken van een doof gevoel in het been kunnen we grofweg in drie groepen verdelen. Elk heeft een eigen „handtekening”.
1) Doof gevoel door een zenuw (de meest voorkomende groep)
Hoe herkent u het?
- Het dove gevoel begint in de onderrug en straalt uit naar de bil, het been en de voet
- Het is doorgaans eenzijdig
- Het neemt toe bij hoesten, niezen en voorover buigen
- Het is van het type branden, tintelen, elektrische schok
- Het volgt een bepaalde „strook” (bijvoorbeeld de achterzijde van het been of de buitenrand)
Mogelijke oorzaken: lumbale hernia (het vaakst), lumbale kanaalstenose, wervelglijden, piriformissyndroom.
Kanaalstenose heeft een zeer typisch teken: een doof gevoel en pijn die bij het lopen steeds meer naar de benen uitstralen en die verdwijnen bij het gaan zitten of voorover buigen. Mijn patiënten beschrijven dit meestal als: „Als ik op het winkelwagentje leun, gaat het beter.”
2) Doof gevoel door metabole / systemische oorzaken
Hoe herkent u het?
- Symmetrisch in beide benen
- Het begint bij de tenen en schrijdt naar boven voort („sokvormige” verdeling)
- Het neemt ’s nachts toe, van het branderige type
- Geen enkele relatie met de onderrug
Mogelijke oorzaken: diabetische neuropathie (het vaakst), vitamine B12-tekort, schildklieraandoeningen, nierfalen, bepaalde medicijnen, overmatig alcoholgebruik.
3) Doof gevoel door vaatproblemen
Hoe herkent u het?
- Het treedt op bij het lopen en verdwijnt bij stilstaan en rusten (claudicatio)
- Been en voet zijn koud, de huid bleek
- De voetpulsaties zijn zwak of niet voelbaar
- Een niet-genezende wond aan de voet, veranderingen aan nagels en beharing
- Vaak gaan roken, hoge bloeddruk, hoog cholesterol en diabetes in de voorgeschiedenis ermee gepaard
Mogelijke oorzaken: perifeer arterieel vaatlijden (afsluiting van de beenslagaders), diepe veneuze trombose.
Een belangrijk onderscheid: zowel kanaalstenose als een vaatafsluiting veroorzaken „beenklachten die bij het lopen toenemen”. Het verschil is dit: bij kanaalstenose geeft voorover buigen verlichting; bij vaatlijden is enkel stilstaan voldoende.
Dus: naar welke afdeling moet ik gaan?
Laten we nu naar het praktische antwoord gaan. Lees de onderstaande wegwijzers naargelang uw eigen situatie.
Neurochirurgie (hersen- en zenuwchirurgie) — wanneer?
- Als het dove gevoel zich vanuit de onderrug naar het been uitbreidt
- Als er lagerug-/beenpijn bij komt
- Als op uw MRI een hernia, kanaalstenose of wervelglijden is vastgesteld
- Als er krachtverlies is (de voet sleept, klapvoet)
- Als de klachten ondanks fysiotherapie niet verdwijnen
Hier wil ik beslist benadrukken: naar de neurochirurgie gaan betekent niet dat u geopereerd wordt. Ongeveer 80–90% van de lumbale hernia’s geneest zonder operatie. Ons werkelijke werk is onderscheiden welke bevinding controle, welke behandeling en welke chirurgie vereist.
Neurologie — wanneer?
- Als het dove gevoel in beide benen zit en symmetrisch is
- Als het bij de voeten begint en naar boven voortschrijdt
- Als het geen relatie heeft met de onderrug
- Als u een bekende neurologische aandoening hebt
- Als er bijkomende bevindingen zijn zoals evenwichtsstoornissen, tremor of spiertrekkingen
De neurologie beoordeelt het zenuwstelsel als geheel en interpreteert onderzoeken als het EMG.
Revalidatiegeneeskunde — wanneer?
- Als de klachten licht tot matig zijn en recent zijn begonnen
- Als er geen krachtverlies is
- Als een spiergerelateerd probleem wordt vermoed
- Als een niet-operatieve behandeling (oefeningen, fysiotherapie) gepland wordt
Bij klachten die uit de onderrug komen, is dit meestal de juiste eerste stap.
Cardiovasculaire chirurgie — wanneer?
- Als het dove gevoel bij het lopen optreedt en in rust verdwijnt
- Als been en voet koud zijn of van kleur zijn veranderd
- Als de voetpulsaties niet voelbaar zijn
- Als er een niet-genezende wond aan de voet is
- Als er plotselinge zwelling en roodheid in het been is
Interne geneeskunde / Endocrinologie — wanneer?
- Als u diabetes hebt of als diabetes wordt vermoed
- Als algemene klachten als moeheid, gewichtsverandering of vergeetachtigheid het dove gevoel vergezellen
- Als een systemische oorzaak als B12-tekort, schildklier- of nierproblemen wordt vermoed
Wat als u het niet zeker weet?
Weet u niet in welke categorie u zichzelf moet plaatsen, dan is de praktischste weg naar uw huisarts te gaan. De huisarts verricht de eerste beoordeling, vraagt de basale bloedonderzoeken aan (bloedsuiker, B12, schildklier) en verwijst u naar de juiste afdeling. Dat bespaart zowel tijd als de kosten van onnodige onderzoeken.
Neem dit mee naar uw afspraak
Om het consult vruchtbaar te laten verlopen, raad ik u aan het volgende voor te bereiden:
- Uw eerdere MRI-, CT- en EMG-uitslagen, als u die hebt (verslagen en zo mogelijk de cd’s)
- Een lijst van alle medicijnen die u gebruikt
- Uw laatste bloeduitslagen
- En het belangrijkste: het verhaal van uw klacht
Bereid u erop voor uw arts helder te vertellen:
- Wanneer begon het dove gevoel? Plotseling of geleidelijk?
- Waar precies zit het? (De kuit, de voetzool, de buitenzijde van de dij?)
- Is het eenzijdig of tweezijdig?
- Wanneer neemt het toe? Tijdens het lopen, bij het zitten, ’s nachts?
- Wat geeft verlichting? Rusten of voorover buigen?
- Is er krachtverlies? Hebt u moeite met traplopen, sleept uw voet?
De antwoorden op deze vragen vormen meestal de helft van de diagnose.
Welke onderzoeken kunnen worden aangevraagd?
Dit verschilt naargelang de oorzaak, maar de meest gebruikte zijn:
- Neurologisch onderzoek: het begin van alles en het meest waardevolle.
- MRI van de lage rug: bij verdenking op een hernia, kanaalstenose of wervelglijden.
- EMG (elektromyografie): het toont de plaats en de mate van zenuwschade.
- Bloedonderzoek: bloedsuiker, HbA1c, B12, schildklier, nierfunctie.
- Kleurendoppler-echografie en het voelen van de pulsaties: bij verdenking op vaatlijden.
Is het juist om af te wachten en te hopen dat het overgaat?
Het antwoord op die vraag hangt af van de aard van uw dove gevoel.
Kan wachten: een doof gevoel doordat u uw benen over elkaar sloeg of lang in dezelfde houding bleef, dat binnen enkele minuten verdwijnt. Dat is onschuldig.
Mag niet wachten: een doof gevoel dat al dagen aanhoudt, terugkeert, steeds toeneemt of zich uitbreidt. Zeker als er krachtverlies bij komt.
Ik leg dit mijn patiënten zo uit: de pijn brengt u naar de arts, maar werkelijk gevaarlijk zijn het dove gevoel en het krachtverlies die in stilte voortschrijden. Want een zenuw die lang bekneld is geweest, keert mogelijk zelfs na chirurgische ontlasting niet volledig terug naar zijn vroegere functie. In de zenuwchirurgie beïnvloedt tijd het resultaat rechtstreeks.
Veelgestelde vragen
Hieronder heb ik de meest gestelde vragen over dit onderwerp verzameld, samen met korte antwoorden. Deze antwoorden hebben een algemene informatieve waarde; de informatie die op uw specifieke situatie van toepassing is, is die van de arts die u onderzoekt.
Naar welke afdeling moet ik gaan voor een doof gevoel in het been?
Straalt het dove gevoel uit van de onderrug naar het been en gaat het gepaard met pijn: Neurochirurgie of Revalidatiegeneeskunde; begint het in beide voeten en schrijdt het naar boven voort: Neurologie; neemt het toe bij het lopen, verdwijnt het in rust en is de voet koud: Cardiovasculaire chirurgie; hebt u diabetes: Interne geneeskunde/Endocrinologie. Weet u het niet zeker, begin dan bij uw huisarts.
Wat is de meest voorkomende oorzaak van een doof gevoel in het been?
De meest voorkomende oorzaken zijn zenuwbeknellingen als de lumbale hernia en de lumbale kanaalstenose. Daarna volgen diabetische neuropathie, vitamine B12-tekort en vaatafsluitingen.
Hoe weet ik of het dove gevoel van een zenuw of van de vaten komt?
Een doof gevoel van een zenuw straalt doorgaans uit vanuit de onderrug, is van het branderig-tintelende type en neemt ’s nachts toe. Een doof gevoel van vasculaire oorsprong treedt daarentegen op bij het lopen en verdwijnt in rust; het been is koud en de pulsaties zijn zwak. Het definitieve onderscheid wordt gemaakt met onderzoek en aanvullende testen.
Ik heb in beide benen tegelijk een doof gevoel — wat betekent dat?
Een symmetrisch, tweezijdig doof gevoel dat in de voeten begint, doet doorgaans denken aan metabole oorzaken (diabetes, B12-tekort, schildklier). Toch kan ook lumbale kanaalstenose een tweezijdig doof gevoel veroorzaken. Plotseling optredend tweezijdig doof gevoel met zwakte is echter een spoedgeval; ga meteen naar de spoedeisende hulp.
Word ik geopereerd als ik naar de neurochirurgie ga?
Nee. Ongeveer 80–90% van de lumbale hernia’s geneest zonder operatie. Het meest voorkomende werk van de neurochirurgie is onderscheiden welke patiënt controle, wie fysiotherapie en wie chirurgie nodig heeft.
Is een doof gevoel in het been een teken van een hernia?
Dat kan; vooral als het dove gevoel uitstraalt van de onderrug naar de bil en het been, eenzijdig is en toeneemt bij hoesten, denkt men aan een hernia. Toch stelt een doof gevoel op zichzelf geen diagnose; het moet met onderzoek en zo nodig een MRI worden beoordeeld.
Veroorzaakt een B12-tekort een doof gevoel in het been?
Ja. Vitamine B12 beschermt de schede van de zenuwen; bij een tekort kan een symmetrisch, branderig doof gevoel ontstaan dat bij de voeten begint. Het wordt met een eenvoudig bloedonderzoek vastgesteld en de behandeling is doorgaans eenvoudig. Daarom moet bij klachten van een doof gevoel B12 altijd worden gecontroleerd.
Mijn dove gevoel neemt ’s nachts toe — waar wijst dat op?
Een doof gevoel dat ’s nachts toeneemt, doet eerder denken aan zenuwgerelateerde oorzaken — vooral diabetische neuropathie en zenuwbeknellingen. Vaatgerelateerde klachten nemen daarentegen typisch toe bij het lopen. Toch is dit geen regel; u moet worden beoordeeld.
Hoe lang moet ik wachten voordat ik naar de arts ga?
Bij een doof gevoel door eenvoudige oorzaken, zoals de benen over elkaar slaan, dat binnen enkele minuten verdwijnt, is wachten passend. Maar verlies geen tijd bij een doof gevoel dat al dagen aanhoudt, terugkeert of toeneemt. Is er krachtverlies, een verstoring van de blaas- en darmcontrole of zadelvormig gevoelsverlies, ga dan zonder te wachten naar de spoedeisende hulp.
Disclaimer (Juridische kennisgeving)
De informatie in dit artikel is uitsluitend voor algemene informatieve en oriënterende doeleinden opgesteld en vervangt op geen enkele wijze een medisch onderzoek, een diagnose of een behandeling. De oorzaak van een doof gevoel in het been, de passende onderzoeken en de behandeling verschillen sterk van persoon tot persoon en kunnen alleen worden bepaald door een arts die u beoordeelt. Dit artikel is geen leidraad om uzelf te diagnosticeren; de bovenstaande afdelingsadviezen zijn enkel bedoeld als wegwijzer voor een eerste contact. Als spoedeisende symptomen als urine-/ontlastingsincontinentie, zadelvormig gevoelsverlies, plotseling en progressief krachtverlies, plotselinge koude of kleurverandering van het been of plotseling eenzijdig doof gevoel met spraakstoornis aanwezig zijn, ga dan zonder tijdverlies naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp of bel 112.