Yaşam süresinin uzamasıyla birlikte omurga sorunları da
giderek daha sık karşımıza çıkmaktadır. Özellikle kemik erimesi (osteoporoz)
nedeniyle oluşan omurga çökme kırıkları, hastaların yaşam kalitesini ciddi
şekilde etkileyen bir sağlık problemidir. Bu yazıda, omurga kırıklarının
tedavisinde başarıyla uygulanan iki modern yöntemi — kifoplasti ve vertebroplasti
— sizler için anlaşılır bir dille anlatmak istiyorum.

Omurga Çökme Kırığı Nedir?

Omurga, üst üste dizilmiş kemik yapılardan (vertebra)
oluşur. Kemik erimesi, tümör ya da travma gibi nedenlerle bu kemikler
zayıflayabilir ve içe doğru çökebilir. Buna vertebral kompresyon kırığı ya
da halk arasında bilinen adıyla “omurga çökme kırığı” denir.

Çökme kırıkları genellikle şu belirtilerle kendini gösterir:

• Sırtta
  ve belde şiddetli ağrı
• Boyda
  kısalma
• Öne
  doğru eğilme, kamburluk (kifoz)
• Günlük
  aktivitelerde belirgin kısıtlanma
• Ayakta
  durma ve yürümede zorluk

Bu kırıklar en sık 60 yaş üstü kadınlarda ve osteoporoz
hastalarında görülür. Ancak kemiklere yayılmış kanser (metastaz) ya da
yüksekten düşme gibi durumlarda genç hastalarda da ortaya çıkabilir.

Vertebroplasti Nedir?

Vertebroplasti, kırılmış omurga kemiğinin içine özel bir
kemik çimentosu (PMMA) enjekte edilerek kemiğin güçlendirilmesi ve ağrının
giderilmesi esasına dayanan minimal invaziv bir işlemdir. Halk arasında
“omurga çimentosu” ya da “omurga dolgusu” olarak da
bilinir.

İşlem Nasıl Yapılır?

Ameliyathane ortamında, hasta yüzüstü yatar pozisyondadır.
Lokal anestezi ve hafif sedasyon uygulanır; yani hasta uyanıktır ancak ağrı
duymaz. Skopi (röntgen) cihazı eşliğinde kırık omur belirlenir. Ciltte birkaç
milimetrelik küçük bir kesi açılarak özel bir iğne ile kırık kemiğe ulaşılır.
Ardından kemik çimentosu enjekte edilerek kırık kemik sağlamlaştırılır.

İşlem genellikle 30–45 dakika sürer. Hasta aynı gün veya
ertesi gün taburcu edilebilir.

Kifoplasti Nedir?

Kifoplasti, vertebroplastinin geliştirilmiş bir
versiyonudur. Temel fark, çimento enjeksiyonundan önce kırık kemiğin içine özel
bir balon yerleştirilmesi ve bu balonun şişirilerek çökmüş kemiğin
yüksekliğinin düzeltilmesidir.

İşlem Adımları

1. Lokal
   anestezi altında iğne ile kırık omura girilir.
2. Küçük
   bir balon yerleştirilir ve şişirilir.
3. Balon
   sayesinde çökmüş kemik kaldırılarak eski yüksekliğine yaklaştırılır.
4. Balon
   çıkarılır ve oluşan boşluğa kemik çimentosu enjekte edilir.

Kifoplastinin vertebroplastiye göre en önemli avantajı,
kemiğin yüksekliğini kısmen geri kazandırabilmesi ve kamburluk gelişimini
önleyebilmesidir. Ayrıca balon sayesinde düşük basınçla çimento enjekte
edildiğinden, çimentonun omurilik kanalına sızma riski daha düşüktür.

İki Yöntem Arasındaki Farklar

Özellik	Vertebroplasti	Kifoplasti
Balon kullanımı	Hayır	Evet
Yükseklik düzeltme	Sınırlı	Daha etkili
Çimento sızma riski	Nispeten yüksek	Daha düşük
Uygun hasta grubu	Eski kırıklar	Yeni kırıklar (özellikle ilk 4–6 hafta)
Kamburluk düzeltme	Sınırlı	Daha başarılı

Hangi Hastalara Uygulanır?

Kifoplasti ve vertebroplasti aşağıdaki durumlarda
değerlendirilebilir:

• Osteoporoza
  bağlı omurga çökme kırıkları: En sık uygulama alanıdır. Kemik erimesi
  sonucu oluşan ağrılı kırıklarda etkili bir çözümdür.
• Kansere
  bağlı omurga kırıkları: Kemiklere yayılmış tümörler nedeniyle oluşan
  kırıklarda hem ağrı kontrolü hem de kemik güçlendirmesi amacıyla
  kullanılır.
• İlaç
  tedavisine yanıt vermeyen ağrılar: Ağrı kesiciler, korse ve yatak
  istirahati gibi konservatif yöntemlerle en az 3–4 hafta geçmesine rağmen
  ağrısı devam eden hastalarda uygulanabilir.

İşlem Sonrası Süreç

Bu işlemler minimal invaziv oldukları için iyileşme süreci
oldukça kısadır:

• Hastaların
  büyük çoğunluğu işlemden birkaç saat sonra ayağa kalkabilir.
• Genellikle
  aynı gün veya ertesi gün taburcu olunur.
• Hastaların
  önemli bir kısmı işlem sonrası ilk günlerden itibaren ağrılarında belirgin
  azalma hisseder.
• Birkaç
  gün içinde günlük aktivitelere dönüş mümkündür.
• Ağır
  kaldırma ve zorlu fiziksel aktivitelerden birkaç hafta kaçınılması
  önerilir.

İşlemin Riskleri Var mı?

Her cerrahi işlemde olduğu gibi kifoplasti ve
vertebroplastide de bazı riskler mevcuttur; ancak ciddi komplikasyon oranı
oldukça düşüktür. Olası riskler arasında enfeksiyon, kanama, çimentonun çevre
dokulara sızması ve çok nadir olarak sinir hasarı sayılabilir. Deneyimli
ellerde ve uygun hasta seçimiyle bu risklerin büyük çoğunluğu minimize
edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

• İşlem ağrılı mıdır? Lokal anestezi ve sedasyon
  altında yapıldığı için işlem sırasında ağrı hissedilmez. İşlem sonrası hafif
  bir ağrı olabilir; ancak bu genellikle basit ağrı kesicilerle kontrol altına
  alınır.
• Her omurga kırığına uygulanabilir mi? Hayır. Kırığın
  türü, süresi, hastanın genel durumu ve eşlik eden hastalıklar
  değerlendirilmelidir. Hangi tedavinin uygun olduğuna mutlaka bir omurga cerrahı
  karar vermelidir.
• Kırıktan ne kadar süre sonra yapılmalıdır? En iyi
  sonuçlar kırığın ilk birkaç haftasında elde edilir. Özellikle kifoplastide,
  yükseklik düzeltmesinin başarılı olabilmesi için erken müdahale önemlidir. Altı
  ayı geçen kırıklarda başarı oranı düşebilir.
• Yaşlı hastalar bu işlemi tolere edebilir mi? Evet.
  Genel anestezi gerektirmemesi ve minimal invaziv olması nedeniyle, açık
  ameliyatı tolere edemeyecek yaşlı ve kronik hastalığı olan bireyler için
  özellikle uygun bir seçenektir.

Sonuç

Kifoplasti ve vertebroplasti, omurga çökme kırıklarında
hastaların ağrılarını hızla gidermek ve yaşam kalitelerini yükseltmek için
uygulanan güvenli ve etkili tedavi yöntemleridir. Açık ameliyat gerektirmemesi,
kısa sürmesi ve hızlı iyileşme sağlaması bu yöntemlerin en önemli
avantajlarıdır.

Özellikle kemik erimesi bulunan ve sırt-bel ağrısı çeken
hastalarımın, şikayetlerini göz ardı etmemelerini ve erken dönemde bir omurga
cerrahına başvurmalarını öneriyorum. Erken tanı ve zamanında müdahale,
tedavinin başarısını doğrudan etkileyen en kritik faktördür.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Tedavi kararları mutlaka uzman hekim muayenesi ve değerlendirmesi sonrasında
verilmelidir.

Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Beyin ve Sinir Cerrahisi
Uzmanı