Səhər güzgünün qarşısına keçirsiniz, hər zaman olduğu kimi saçlarınızı darayır və ya forma verirsiniz. Daraq birdən bir yerə ilişir, ya da barmaq uclarınıza əvvəllər orada olmayan, kiçik bir qabar dəyir. Bəlkə də illərdir eyni dəlləyə gedirsiniz və saç qırxımınız zamanı dəlləyiniz “Müəllim, burada bir ət xalı var, daraq dəydikcə qanayır, xəbəriniz olsun” deyir.

Məhz o an, çoxumuzun içinə o tanış, soyuq narahatlıq hissi düşür. “Başımda bir kütlə var?” sualı zehnimizdə əks-səda verməyə başlayır.

Saçlarımız başımızı günəşdən, soyuqdan və xarici amillərdən qoruyan möhtəşəm bir örtükdür. Ancaq eyni zamanda altında baş verənləri də gözümüzdən gizlədən bir pərdə vəzifəsini görür. Buna görə də baş dərisindəki dəyişiklikləri, şişləri və ya ləkələri adətən təsadüfən və ya kifayət qədər böyüdükdə fərq edirik. Polikliniкама müraciət edən bir çox xəstəmin gözündəki o haqlı narahatlığı çox yaxşı bilirəm. Kütlə sözü, xüsusilə baş bölgəsi ilə yan-yana gəldikdə ürküdücü səslənir. Lakin içinizi rahatladaraq başlamaq istəyirəm: Baş dərisində qarşılaşdığımız bu törəmələrin çox böyük bir hissəsi tamamilə xoş xassəli, zərərsiz və müalicəsi son dərəcə asan olan oluşumlardır.

Bəs Başımızda Niyə Şişlər Əmələ Gəlir?

Baş dərimiz; qan damarları, sinir uçları, tər vəziləri, tük kökləri və yağ vəziləri baxımından bədənimizin ən zəngin, ən aktiv bölgələrindən biridir. Bu qədər hərəkətli və sıx bir anatomik quruluşda, zaman-zaman kiçik nasazlıqların yaşanması son dərəcə təbiidir.

Poliklinikamızda ən çox qarşılaşdığımız vəziyyətlərin başında, xalq arasında “yağ kisti” kimi tanınan epidermoid və ya sebase kistlər gəlir. Bunlar əslində tük köklərindəki yağ vəzilərinin tıxanması nəticəsində yaranır. İçləri pendirimsi, qatı bir keratin materialı ilə doludur. Adətən illərlə eyni ölçüdə səssizcə qala bilərlər. Ancaq bəzən infeksiyalaşıb birdən şişə, qızara və ağrılı hala gələ bilərlər.

Digər tez-tez gördüyümüz qonağımız isə lipomalar, yəni yağ törəmələridir. Dəri altındakı yağ toxumasının bir araya gələrək yaratdığı, toxunduğunuzda barmağınızın altında yüngülcə sürüşən, yumşaq və tamamilə günahsız kütlələrdir. Bunlarla yanaşı hemangioma adını verdiyimiz, baş dərisinin o zəngin damar şəbəkəsindən qaynaqlanan, qırmızı-bənövşəyi rəngli damar quruluşları və ya saç darayarkən ilişib can yandıran ziyillər, ət xalları da tez-tez qarşımıza çıxır.

Təbii ki, medalın bir də digər üzü var. Xüsusilə saçları seyrəlmiş və ya tamamilə tökülmüş insanlarda, illərlə günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalarına birbaşa məruz qalmaq dəri xərçəngi riskini artırır. Başınızda illərdir mövcud olan günahsız bir xalın xarakter dəyişməsi və ya heç sağalmayan, daim qabıq bağlayıb qanayan yaralar formasında ortaya çıxan bazal hüceyrəli karsinoma və ya melanoma kimi daha ciddi vəziyyətlər də görülə bilər.

Niyə Bir Beyin və Sinir Cərrahına Getməlisiniz?

Bir çox xəstəm mənə bu sualı verir: “Müəllim, bu nəticədə bir dəri problemi deyil mi, niyə bir beyin cərrahına yönləndirildim?” Bu son dərəcə məntiqli və yerində bir sualdır.

Dəri səthindəki bir çox problem dermatologiyanın (dəri xəstəlikləri) sahəsinə girsə də, mövzu baş dərisindəki “kütlələr” olduqda beyin və sinir cərrahiyyəsinin ixtisası işə düşür. Bunun səbəbi tamamilə anatomik qonşuluqdur. Baş dərimiz ilə kəllə sümüyümüz arasında yalnız bir neçə millimetrlik bir məsafə var. Kəllə sümüyünün dərhal altında isə beynimizi əhatə edən o qoruyucu zarlar yerləşir.

Baş dərisindəki bəzi kütlələr, kənardan yalnız kiçik bir şiş kimi görünsə də, dəri altında kəllə sümüyünə doğru böyümüş, sümüyü aşındırmış (eroziya) və hətta çox nadir hallarda kəllə daxilindəki quruluşlarla əlaqə qurmuş ola bilər. Biz beyin cərrahları, yalnız o kütləni oradan estetik şəkildə götürməklə kifayətlənmirik; eyni zamanda əməliyyatdan əvvəl kütlənin sümük və beyin zarı ilə olan əlaqəsini qiymətləndirir, cərrahiyyə zamanı kəllənin bütövlüyünü qoruyur və baş dərisinin o sıx qanayan quruluşu ilə təhlükəsiz şəkildə baş edirik.

Hansı Hallarda “Gözlə və Gör” Deməməliyik?

Hər şiş üçün təcili yardıma qaçmağınıza ehtiyac yoxdur əlbəttə. Ancaq bədənimizi dinləməyi də bacarmalıyıq. Əgər başınızdakı o kiçik şiş və ya xal son bir neçə ay ərzində gözlə görünəcək şəkildə böyüyübsə, rəngində bir tündləşmə və ya alaca-bulalıq (qara, tünd göy, qəhvəyi rənglərin bir-birinə qarışması) fərq etmisinizsə, mütləq bir mütəxəssisə görünməlisiniz. Bundan əlavə, sərhədləri nizamsızlaşan, öz-özünə qanayan, daim qabıq bağlayıb bir türlü tam sağalmayan yaralar və ya birdən başlayan zoqquldayan ağrı və iltihablı axıntı bizə “vaxt itirmə” deyən mühüm xəbərdarlıq işarələridir.

Qorxulacaq Bir Müalicə Prosesidir?

Cərrahi müdaxilə sözü qulağa hər zaman ağır gəlir, ancaq baş dərisi zədələrinin müalicəsi çox zaman olduqca rahatdır. Ətraflı bir müayinə və lazımdırsa ultrasəs və ya MR kimi bir görüntüləmə metodundan sonra kütlənin quruluşunu tam olaraq başa düşürük.

Əməliyyat prosesi adətən xəstəxanada yatmağınızı belə tələb etməyən, lokal anesteziya (yalnız kütlə ətrafının keyidilməsi) ilə edilən təhlükəsiz əməliyyatlardır. Çox zaman xəstələrimizlə söhbət edə-edə, ağrı-acı hiss etdirmədən bu kütlələri tamamilə çıxarırıq. Əməliyyatdan sonra elə həmin gün evinizə, hətta işinizə qayıda bilərsiniz.

Burada mənim şəxsi praktikamda ən çox əhəmiyyət verdiyim, altını qalın xətlərlə cızdığım bir detal var: Kütlə nə qədər kiçik, nə qədər “günahsız” görünsə də, bədəndən çıxarılan o parça mütləq patologiya laboratoriyasına göndərilməlidir. Göz yanıla bilər, ancaq mikroskop yanılmaz. Dəqiq diaqnoz patologiya ilə qoyulur və o dəftər içimizdə heç bir şübhə qalmayacaq şəkildə, təhlükəsiz şəkildə bağlanır.

Xülasə etmək lazımdırsa; saçlarınızın arasında əlinizə gələn hər yad kütlə üçün yuxularınızı qaçırmağınıza ehtiyac yoxdur. Ancaq “necə olsa bir şey olmaz” deyərək illərlə o kütlə ilə yaşamağa çalışmaq həm estetik olaraq sizi narahat edər, həm də mümkün erkən diaqnoz fürsətlərini qaçırmağınıza səbəb ola bilər. Başınızda sizi şübhələndirən, güzgüdə gözünüzə dəyən bir dəyişiklik varsa, təxirə salmayın. Kiçik və düzgün bir toxunuşla bu narahatlıqdan tamamilə qurtulmaq düşündüyünüzdən qat-qat asandır.

Sağlıq və təhlükəsizliklə qalın.

Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu

Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi Mütəxəssisi, İzmir