Lage rug- en beenpijn is een zeer veelvoorkomende klacht waar tegenwoordig vrijwel iedereen op een bepaald moment in zijn leven mee te maken krijgt en die de levenskwaliteit ernstig vermindert. Deze aandoening, die we vaak proberen af te doen door haar toe te schrijven aan de vermoeidheid van de dag, een verkeerde beweging, zwaar tillen of stress, en die we met pijnstillers proberen te onderdrukken, kan soms de voorbode zijn van een veel mechanischer en ernstiger probleem dat zich in onze wervelkolom voordoet.

Deze aandoening, die we in de medische taal spondylolisthesis noemen en die onder het grote publiek beter bekend is als “wervelverschuiving”, is een belangrijke wervelkolomziekte die met de juiste diagnose en behandelaanpak succesvol kan worden opgelost, maar die bij verwaarlozing kan leiden tot blijvende zenuwschade.

Dus, wanneer gaat er iets mis in onze wervelkolom, hoe ontstaat een wervelverschuiving precies, en het allerbelangrijkste: hoe kunt u van deze aandoening afkomen?

Wat is spondylolisthesis (wervelverschuiving) eigenlijk?

Onze wervelkolom bestaat uit botten genaamd “wervels” (vertebrae), die in een onberispelijke architectuur boven op elkaar zijn gerangschikt. Deze rangschikking zorgt er zowel voor dat ons lichaam rechtop staat en beweegt, als beschermt het het ruggenmerg en zenuwnetwerk dat erdoorheen loopt, net als een harnas.

Spondylolisthesis is de toestand waarin een bovenliggend wervelbot naar voren (of, zeldzamer, naar achteren) verschuift over de wervel die er direct onder ligt. Als gevolg van deze verschuiving wordt die onberispelijke uitlijning van de wervelkolom verstoord en vernauwt het wervelkanaal. Nog belangrijker is dat het verschuivende bot uit het wervelkanaal kan treden en de zenuwwortels die naar de benen lopen kan beknellen. De fundamentele oorzaak van die ondraaglijke pijnen, krampen en gevoelloosheid die het leven van patiënten tot een nachtmerrie maken, is juist deze mechanische zenuwbeknelling.

Wervelverschuivingen worden naargelang de ernst van de verschuiving ingedeeld van 1 tot 4. Terwijl graad 1 een zeer lichte verschuiving aanduidt, vertegenwoordigt graad 4 een ernstig beeld waarbij de wervel volledig naar voren is gezakt.

Waarom ontstaat een wervelverschuiving? Wie loopt risico?

Spondylolisthesis is niet gebonden aan één enkele oorzaak; het kan in elke leeftijdsgroep om verschillende redenen en in verschillende typen optreden. De meest voorkomende uitlokkers die we tegenkomen zijn de volgende:

Veroudering en slijtage (degeneratieve wervelverschuiving): Met het vorderen van de leeftijd verliezen de facetgewrichten en tussenwervelschijven die de wervels met elkaar verbinden water, verliezen hun elasticiteit en worden zwakker. Dit is de meest voorkomende oorzaak van wervelverschuiving die we zien, vooral bij personen ouder dan 50 jaar en bij vrouwen.

Fysieke belasting en trauma’s (isthmische wervelverschuiving): Vooral bij jongeren die sporten beoefenen die de onderrug voortdurend buitensporig belasten, zoals turnen, gewichtheffen, voetbal of worstelen, kunnen kleine stressfracturen (spondylolyse) ontstaan in de achterste delen van de wervel. Deze fracturen bereiden in de loop van de tijd de bodem voor de verschuiving van de wervel naar voren.

Aangeboren (congenitale) factoren: Sommige personen zijn vatbaarder voor wervelverschuiving vanwege aangeboren structurele verschillen of zwaktes in hun wervelkolomstructuren.

Doorgemaakte trauma’s of operaties: Ernstige ongevallen (vallen, verkeersongevallen) of eerder doorgemaakte grote wervelkolomoperaties kunnen eveneens het evenwicht van de wervelkolom verstoren en tot verschuiving leiden.

De waarschuwingssignalen van uw lichaam: let op deze symptomen!

Een wervelverschuiving kan soms jarenlang heimelijk voortschrijden zonder enig symptoom te geven. Wanneer echter de mate van verschuiving toeneemt en de zenuwwortels beklemd beginnen te raken, begint uw lichaam alarm te slaan met de volgende karakteristieke signalen:

Hevige lage rugpijn die vooral toeneemt bij langdurig staan of lopen, en afneemt bij zitten en rusten.

“Ischias”-achtige pijnen die uitstralen naar de heupen, de dij en de achterzijde van de benen.

Gevoelloosheid, tintelingen, prikkelingen in de benen, kuiten of voeten, en in gevorderde gevallen krachtverlies.

Etalageziekte (neurogene claudicatie): Het geleidelijk korter worden van de loopafstand; de behoefte voelen om te stoppen en te rusten of voorover te buigen (de houding van leunen op een winkelwagentje) vanwege ondraaglijke pijn en kramp die in de benen ontstaat na het lopen van een bepaalde afstand. Omdat voorover buigen het wervelkanaal lichtjes verruimt, verlicht het de patiënt tijdelijk.

Een gevoel van hevige stijfheid en stramheid in de onderrug bij dagelijkse bewegingen (bijvoorbeeld ’s ochtends bij het opstaan uit bed of bij het bukken en weer rechtop komen).

Hoe wordt een wervelverschuiving gediagnosticeerd?

Wanneer onze patiënten zich bij onze praktijk melden, voeren we eerst een gedetailleerd lichamelijk en neurologisch onderzoek uit. Nadat we de reflexen en de krachttoestand van de zenuwen hebben gecontroleerd, maken we voor een definitieve diagnose gebruik van radiologische beeldvorming. Staand gemaakte rugröntgenfoto’s tonen de graad en de beweeglijkheid van de verschuiving, terwijl Magnetische Resonantie Beeldvorming (MRI) ons tot op de millimeter gedetailleerd presenteert hoezeer de zenuwen en tussenwervelschijven beklemd zijn.

Vereist elke wervelverschuiving een operatie?

Dit is de grootste bron van zorg van onze patiënten en de vraag die ze het meest stellen. Het antwoord is heel duidelijk: nee, niet elke wervelverschuiving eindigt met een operatie.

Bij de behandelplanning zijn de leeftijd van de patiënt, de graad van de verschuiving, in welke mate de dagelijkse levensactiviteiten worden beïnvloed en, het allerbelangrijkste, de omvang van de zenuwbeknelling (neurologische schade) onze leidraad.

Als de verschuiving op een licht niveau is, niet voortschrijdt en geen ernstig krachtverlies in het been veroorzaakt, hebben in de behandeling altijd conservatieve (niet-chirurgische) methoden voorrang:

Kortdurende rust en behandelingen met pijnstillers/spierverslappers.

Speciale fysiotherapie- en revalidatieprogramma’s die de belasting op de wervelkolom verminderen door de spieren rond de wervelkolom (het kerngebied, de “core”) te versterken.

Indien nodig epidurale steroïdinjecties (precies gerichte behandelingen) die worden toegepast om de pijn bij de bron te onderbreken.

Dus, wanneer is een operatie noodzakelijk?

Als de pijnen ondanks alle toegepaste niet-chirurgische behandelingen maandenlang niet verdwijnen, als de loopafstand van de patiënt zozeer is verkort dat hij zelfs binnenshuis moeite heeft, als er een voortschrijdend krachtverlies (klapvoet) in de benen of de enkel is begonnen, of als er zeer dringende tekenen van zenuwschade zijn zoals urine-/ontlastingsincontinentie, dan wordt een chirurgische ingreep (operatie) onvermijdelijk en de enige reddende optie.

Ons fundamentele doel bij de chirurgische behandeling is het ontlasten van de beklemde zenuwen (decompressie) en het blijvend corrigeren van de mechanische uitlijning van de wervelkolom door de verschoven wervels te fixeren met titaniumschroeven (door het grote publiek “platina” genoemd). Tegenwoordig worden wervelverschuivingsoperaties met moderne microchirurgische technieken, neuromonitoring-systemen (directe bewaking van de zenuwen tijdens de operatie) en geavanceerde methoden van wervelkolomstabilisatie op uiterst veilige wijze uitgevoerd, met vrij hoge percentages van succes en patiënttevredenheid.

Vergeet niet: lage rugpijn is de manier waarop uw lichaam u vertelt dat “er iets misgaat”. In plaats van te wennen aan het leven met uw pijnen, tijd te verliezen met informatie van horen zeggen of uw rug te laten “kraken” door onbevoegde personen, dient u beslist een specialist in hersen-, ruggenmerg- en zenuwchirurgie (neurochirurgie) te raadplegen om de werkelijke oorzaak van het probleem te vinden en een wetenschappelijke, blijvende oplossing tot stand te brengen.

Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu, Specialist Neurochirurgie, İzmir

Disclaimer: deze tekst is uitsluitend opgesteld met het doel het publiek te informeren en bewustzijn te creëren, en vervangt op geen enkele wijze een professionele medische diagnose, onderzoek of behandeladvies; voor uw gezondheidsproblemen dient u beslist een gespecialiseerde arts te raadplegen.