Boyun, çiyin və ya kürək ağrısı ilə klinikamıza müraciət edən xəstələrimizin ən çox qurduğu cümlələrdən biri budur: “Həkim, məndə boyun düzləşməsi varmış.” Çox vaxt şiddətli baş ağrıları, qollara yayılan keyləşmələr və ya səhərlər tutulmuş bir boyunla oyanma şikayəti ilə özünü göstərən bu vəziyyət, müasir dövrün ən geniş yayılmış onurğa problemlərindən biridir. Bəs nə baş verir ki, boynumuz o təbii, sağlam quruluşunu itirib “düzləşir”? Bu sualın cavabını anlamaq üçün əvvəlcə boynumuzun qüsursuz memarlığına qısaca nəzər salmalıyıq.
Sağlam Bir Boyun Necə Görünür?
İnsan onurğası yandan baxıldıqda düz bir dirək kimi enmir. Boyun bölgəmizdə (servikal bölgə) tipik olaraq önə doğru yüngül bir “C” hərfi şəklində qövs olur. Tibbdə servikal lordoz adlandırdığımız bu təbii qövs, başımızın ağırlığını (orta hesabla 4-5 kiloqram) onurğalara və disklərə bərabər şəkildə paylayan qüsursuz bir amortizator rolunu oynayır.
Boyun düzləşməsi dediyimiz vəziyyət, məhz bu həyati “C” qövsünün zamanla itməsi; boynun anatomik bucağını itirərək sanki düz bir çubuq halına gəlməsidir. Qövs itdikdə başınızın ağırlığı, boyun əzələlərinizə və onurğanıza qat-qat artıq yüklənir. Boynunuzu önə doğru hər 15 dərəcə əydiyinizdə onurğanıza düşən yükün təxminən 12-15 kiloqrama qədər artdığını bilirdinizmi?
Bu mexaniki pozğunluğun arxasında duran əsas səbəblər bunlardır:
Müasir Dövrün Epidemiyası: “Texnologiya Boynu” və Pis Duruş
Boyun düzləşməsinin bu gün bu qədər geniş yayılmasının bir nömrəli səbəbkarı, duruş (postür) pozğunluqlarıdır.
Smartfon və planşet istifadəsi bu mənzərənin başlıca tetikləyicisidir; ekranlara baxarkən başı daim önə əyik tutmaq, boyun əzələlərini həddindən artıq gərir və zamanla onurğanın düzülüşünü dəyişdirir. Masa arxasında işləyərkən isə kompüter monitorunun göz səviyyəsində olmaması, stula yığılaraq oturmaq və ya çiyinləri önə salaraq işləmək, uzunmüddətdə boyun qövsünü silir. Buna bir də yanlış yuxu pozisyonları əlavə olunur: çox hündür, çox sərt və ya boyun boşluğunu dəstəkləməyən yastıqlarla yatmaq, gecə boyu onurğanı anatomiyasına zidd bir vəziyyətdə kilidləyir.
Keçirilmiş Travmalar və Qəzalar
Xüsusən arxadan toqquşmalı yol qəzalarında görülən və “qamçı travması” (whiplash) kimi tanınan ani boyun hərəkətləri, boyun düzləşməsinin ən geniş yayılmış fiziki səbəblərindən biridir. Boynun qəfil və nəzarətsiz şəkildə önə-arxaya yırğalanması; əzələlərdə, bağlarda və oynaqlarda ciddi zədəyə yol açır. Bədən, bu zədələnmiş bölgəni qorumaq üçün əzələləri şiddətlə gərir (spazm). Xroniki hala gələn bu spazm vəziyyəti, zamanla onurğanın təbii qövsünü düzləşdirir. Eyni vəziyyət; ağır qaldırma, yanlış bir idman hərəkəti və ya yıxılma nəticəsində yaşanan travmalar üçün də keçərlidir.
Yaşa Bağlı Degenerasiya (Kireçlənmə)
Tıpkı saçlarımızın ağarması kimi, onurğamız da yaşlanır. İllər keçdikcə onurğalar arasında yastıqcıq rolunu oynayan disklər su tərkibini itirir, nazikləşir və elastikliyini itirir. Tibbdə servikal spondiloz (boyun kireçlənməsi) adlandırılan bu yıpranma prosesi, onurğanın çökməsinə və boyun qövsünün təbii quruluşunu itirərək düzləşməsinə zəmin hazırlayır.
Stress və Emosional Gərginlik
Psixoloji stresin birbaşa fiziki nəticələri var. Şiddətli stress, narahatlıq və təzyiq altında olduğumuzda bədənimiz müdafiə mexanizmi olaraq əzələlərini gərir. Ən çox gərilən bölgələr isə boyun, çiyin və kürək (trapesiya) əzələləridir. Xroniki hala gələn stress, bu əzələlərin daim gərgin qalmasına səbəb olur. Daim gərgin duran əzələlər, tıpkı gərilmiş bir yayın oxu çəkməsi kimi onurğa sümüklərini çəkərək o təbii “C” qövsünü zamanla düz bir xəttə çevirir.
Boyun Düzləşməsi Niyə Ciddiyə Alınmalıdır?
Boyun düzləşməsi yalnız estetik bir duruş problemi və ya sadə bir əzələ ağrısı deyil. Təbii amortizator sistemi çökdüyü üçün onurğalar arasındakı disklərə anormal bir təzyiq düşməyə başlayır. Bu vəziyyət müalicə edilməz və həyat tərzi dəyişiklikləri edilməzsə, artan bu təzyiq çox daha ciddi bir nevroloji problemə —boyun yırtığına (servikal disk hernisi)— dəvətnamə göndərir. Disklərin yırtılaraq sinirlərə təzyiq etməsi; qollarda güc itkisi, daimi keyləşmələr və həyat keyfiyyətini sıfıra endirən ağrılarla nəticələnə bilər.
Nə Etməlisiniz?
Tez-tez boyun və çiyin ağrısı çəkirsinizsə, səhərlər yorğun oyanırsınızsa və ya qollarınızda qarıncalanma hiss edirsinizsə, bu vəziyyəti “necə olsa keçər” deyərək diqqətdən qaçırmayın. Boyun düzləşməsi, erkən dövrdə aşkar edildikdə düzgün erqonomik tənzimləmələr, fərdi fizioterapiya məşqləri və tibbi dəstəklə nəzarət altına alına bilən bir vəziyyətdir.
Dəqiq diaqnoz və onurğanızın vəziyyətinə uyğun müalicə planı üçün mütləq mütəxəssis bir Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi həkimi tərəfindən qiymətləndirilməyiniz, onurğa sağlamlığınızın gələcəyi naminə atacağınız ən kritik addımdır.
Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi Mütəxəssisi, İzmir
Tibbi İmtina: Bu məqalədə yer alan məlumatlar yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və mütəxəssis həkimin müayinəsi, tibbi diaqnoz və ya müalicə yerinə keçmir. Şikayətlərinizlə bağlı dəqiq diaqnoz və sizə uyğun müalicə planı üçün zəhmət olmasa bir Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi mütəxəssisinə müraciət edin.