Bu, ICD-10 tanı sınıflandırma sisteminde kullanılan bir tanı kodudur. Günlük dilde “orta düzey depresyon” olarak anlaşılabilir.

Depresyon nedir?

Depresyon, zaman zaman hepimizin yaşadığı “üzgün hissetmek”ten ya da zor bir dönemden geçmekten farklıdır. Beynin kimyasal dengesinin bozulduğu, kişinin düşüncelerini, duygularını ve bedenini derinden etkileyen tıbbi bir hastalıktır. Tıpkı diyabet ya da hipertansiyon gibi, irade eksikliğiyle veya “kendini toplamamakla” açıklanamaz; biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin bir arada rol oynadığı, tedavi gerektiren ciddi bir durumdur.

Depresyonu olan bir kişi çoğu zaman “neden bu kadar üzgün olduğumu bile bilmiyorum” der. Üzüntünün belirli bir nedene bağlı olmadığı, içten gelen ve geçmeyen bir karanlık hissi olarak tanımlanır. Bu his, haftalarca hatta aylarca sürebilir.

“Orta şiddette” ne anlama gelir?

Depresyon klinik olarak hafif, orta ve ağır olmak üzere derecelendirilir. Bu derecelendirme; belirtilerin sayısına, yoğunluğuna ve kişinin işlevselliğini ne ölçüde bozduğuna göre yapılır.

Orta şiddette depresyonda belirtiler hem sayıca hem yoğunluk açısından oldukça belirgindir. Kişi işe ya da okula gitmekte, ev işlerini yapmakta, aile ve arkadaş ilişkilerini sürdürmekte ciddi güçlük çeker. Sabahları yataktan kalkmak bile büyük bir çaba gerektirebilir. Ancak kişi henüz tamamen işlevsiz kalmamıştır; bu, ağır depresyona karşılık gelir. Yani orta şiddet, “idare ediyorum gibi görünüyorum ama içeride her şey çökmüş” hissine en çok uyan tablodur.

Sık görülen belirtiler

Duygusal belirtiler: Sürekli üzüntü, boşluk ya da iç karartıcı bir his; umutsuzluk ve geleceğe dair karamsarlık; değersizlik ya da aşırı suçluluk duygusu; nedensiz ağlama krizleri; sinirlilik ve tahammülsüzlük.

Bedensel belirtiler: Uyku bozukluğu — ya çok erken uyanmak ya da tersine aşırı uyumak; iştah değişikliği ve buna bağlı kilo kaybı ya da alımı; sürekli yorgunluk ve enerji yokluğu; baş ağrısı, mide-bağırsak sorunları gibi açıklanamayan fiziksel şikayetler; cinsel istekte azalma.

Davranışsal ve bilişsel belirtiler: Daha önce zevk alınan şeylerden artık hiç keyif alınamaması (anhedoni); sosyal ortamlardan çekilme ve yalnız kalma isteği; konsantrasyon ve karar verme güçlüğü; işleri erteleme, sorumlulukları bırakma; bazı kişilerde ölüm ya da “yok olup gitme” düşünceleri.

Bu belirtilerin tanı koyulabilmesi için en az iki haftadır neredeyse her gün yaşanıyor olması ve kişinin günlük işlevselliğini belirgin biçimde bozması gerekir.

Kimler risk altında?

Depresyon herkesi etkileyebilir: çocuklar, gençler, yetişkinler, yaşlılar. Kadınlarda erkeklere kıyasla yaklaşık iki kat daha sık görülür. Aile öyküsü, kronik stres, travma geçmişi, uzun süreli yalnızlık, uyku bozuklukları ve bazı tıbbi hastalıklar (tiroid sorunları, kronik ağrı gibi) riski artıran etkenler arasındadır. Türkiye’de yetişkin nüfusun yaklaşık %5–8’i her yıl klinik düzeyde depresyon yaşamaktadır.

Tedavi edilmezse ne olur?

Orta şiddette depresyon, müdahale edilmezse ilerleyebilir ve ağır depresyona dönüşebilir. Uzun süre tedavisiz kalan kişilerde iş ve okul performansı belirgin şekilde düşer, ilişkiler zarar görür, fiziksel sağlık sorunları eklenir. Bazı kişilerde intihar düşünceleri ortaya çıkabilir. Erken müdahale hem iyileşme sürecini kısaltır hem de tekrarlama riskini azaltır.

Nasıl tedavi edilir?

Orta şiddette depresyonda uluslararası kılavuzlar genellikle ikili bir yaklaşımı önerir.

Psikoterapi tedavinin temel taşlarından biridir. En güçlü kanıta sahip yöntem Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)‘dir; kişinin olumsuz düşünce kalıplarını fark etmesini, sorgulamasını ve değiştirmesini öğretir. Bunun yanı sıra kişilerarası terapi (IPT), davranış aktivasyon terapisi ve farkındalık temelli yaklaşımlar da kullanılmaktadır.

İlaç tedavisi ise psikiyatrist tarafından reçete edilen antidepresan ilaçlardan oluşur. En sık kullanılan grup SSRI’lardır (seçici serotonin geri alım inhibitörleri). Bu ilaçlar bağımlılık yapmaz; uyuşturucu değildir. Beynin serotonin ve noradrenalin gibi kimyasal haberci maddelerinin dengesini yavaş yavaş düzenler. Etkilerinin ortaya çıkması genellikle 2–4 hafta alır; bu nedenle ilk haftalarda “işe yaramıyor” diye bırakmamak önemlidir.

Hafif depresyondan farklı olarak, orta şiddette depresyonda tek başına psikoterapinin yeterli olmayabileceği ve ilaç desteğinin sıklıkla gerektiği kabul edilmektedir. Her iki yaklaşımın birlikte uygulandığı durumlarda iyileşme oranları belirgin biçimde yükselmektedir.

Yaşam tarzı düzenlemeleri de tedaviyi destekler: düzenli uyku, fiziksel aktivite, sosyal bağları korumaya çalışmak ve alkol kullanımından kaçınmak iyileşme sürecine katkıda bulunur.

Ne zaman yardım almalı?

Yukarıdaki belirtiler iki haftadan uzun süredir devam ediyorsa ve günlük yaşamı zorlaştırıyorsa bir psikiyatrist ya da klinisyen psikologla görüşmek önemlidir. Destek almak güçsüzlük değil, tam tersine bilinçli ve cesur bir adımdır. Türkiye’de destek için ALO 182 (Sağlık Bakanlığı ALO Hattı) aranabilir; acil durumlarda en yakın psikiyatri acil servisine başvurulabilir.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurunuz.