Adipozogenital sendrom, hipotalamus veya hipofiz bezi kaynaklı bir bozukluk sonucunda gelişen; şişmanlık ve hipogonadizmin bir arada bulunduğu klinik bir tablodur. Literatürde Fröhlich Sendromu olarak da bilinir; ilk kez 1901 yılında Avusturyalı nörolog Alfred Fröhlich tarafından tanımlanmıştır.

Patofizyoloji

Temel mekanizma, hipotalamusun özellikle ventromedial ve arkuat çekirdeklerinin işlev bozukluğu veya hasarıdır. Bu bölgeler hem enerji dengesi hem de gonadotropin salgılanmasını düzenler. Hipotalamik hasar; leptine direnci, GnRH sekresyonunun baskılanması ve sonuç olarak LH/FSH eksikliğini beraberinde getirir. Hipofiz adenomu gibi kitleler ise aynı tabloya bası yoluyla yol açabilir.

Nedenleri

Sendromun gelişiminde rol oynayan başlıca etkenler şunlardır:

• Hipofiz adenomu: En sık rastlanan neden; kraniyofarenjiyom özellikle çocuklarda ön plana çıkar
• Hipotalamik tümörler: Germinom, gliom, hamartom
• İnfiltratif hastalıklar: Sarkoidoz, histiyositoz X, tüberküloz
• Travma ve cerrahi: Hipotalamus veya hipofiz bölgesine yönelik müdahaleler
• İdiyopatik: Altta yatan neden saptanamayan vakalar

Klinik Bulgular

Sendromun iki temel bileşeni olan şişmanlık ve hipogonadizme ek olarak çeşitli bulgular eşlik edebilir:

• Obezite: Gövde, kalça ve uyluklarda belirgin yağ birikimi; yüz, el ve ayaklar görece korunmuş görünür
• Hipogonadizm: Erkeklerde küçük testisler, penis gelişim geriliği; kızlarda amenore ve meme gelişimi yokluğu
• Büyüme geriliği: Çocuklarda boy kısalığı ve iskelet olgunlaşmasında gecikme
• Poliüri ve polidipsi: Diyabetes insipidus eşlik edebilir
• Görme bozuklukları: Kitle basısına bağlı görme alanı defektleri
• Davranışsal değişiklikler: İlgisizlik, kognitif yavaşlama

Tanı

Tanı, klinik bulguların yanı sıra biyokimyasal ve görüntüleme yöntemlerinin bir arada değerlendirilmesiyle konulur. Bazal ve uyarı testlerinde düşük LH, FSH ve seks steroidleri hipogonadotropik hipogonadizmi destekler. Hipofiz MRI kitle lezyonlarını saptamada öncelikli görüntüleme yöntemidir. Kemik yaşı değerlendirmesi çocuklarda iskelet olgunlaşmasını gösterir. Diferansiyel tanıda Prader-Willi sendromu, Laurence-Moon-Biedl sendromu ve basit obezite mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Tedavi

Tedavi yaklaşımı altta yatan nedene ve hastanın yaşına göre şekillenir.

• Kitle lezyonları: Cerrahi rezeksiyon ve gerektiğinde radyoterapi
• Hormon replasman tedavisi: Hipogonadizm için seks steroid replasmanı; büyüme hormonu eksikliğinde GH tedavisi
• Diyabetes insipidus: Desmopressin (DDAVP) ile yönetim
• Obezite: Diyet düzenlemesi, davranışsal müdahaleler, fiziksel aktivite programları

Prognoz

Prognoz büyük ölçüde altta yatan nedenin tedavi edilebilirliğine bağlıdır. Kraniyofarenjiyom gibi benign tümörlerde erken cerrahi sonrası hormonal tablolar kısmen düzeltilebilir; ancak hipotalamik hasar kalıcı olduğunda hipogonadizm ve metabolik sorunlar ömür boyu devam edebilir. Düzenli endokrinolojik takip ve multidisipliner yaklaşım yaşam kalitesinin korunması açısından kritik önem taşır.