Yapışkan araknoidit, omuriliği ve sinir köklerini çevreleyen araknoid zarın kronik iltihabı ve ardından gelişen skar dokusu oluşumudur. Bu süreçte sinir kökleri birbirine, araknoid zara ve çevre dokulara yapışır; normal anatomik düzen bozulur, sinir iletimi ciddi biçimde etkilenir.

Nasıl Gelişir?

İltihap başlangıcı, fibrotik skar dokusu birikimini tetikler; sinir kökleri zamanla kümeleşir ya da doğrudan zara yapışır. MR görüntülemede üç klasik patern tanımlanmıştır: sinir köklerinin merkezi kümede toplandığı Tip 1 (“boş kese” görünümü), köklerin kese duvarına yapıştığı Tip 2 ve subaraknoid boşluğu dolduran kitlesel fibrozis tablosu olan Tip 3.

Nedenleri

Başlıca nedenler şu şekilde sıralanabilir:

• İyatrojenik: İntratekal kontrast madde (miyelografi), epidural/intratekal enjeksiyonlar, spinal cerrahi
• Enfeksiyon: Tüberküloz menenjit, bakteriyel veya viral menenjit
• Travma: Spinal kord yaralanması, lomber ponksiyon komplikasyonu
• Kimyasal: İntratekal kortikosteroid kristalleri, bazı anestezikler
• İdiyopatik: Çoğu vakada net bir neden saptanamaz

Belirtiler

Hastalık genellikle bel ve bacaklarda kendini gösterir; torakal veya servikal tutulumda üst ekstremiteler de etkilenebilir. En sık görülen yakınmalar şunlardır:

• Kronik, yanıcı veya elektrik çarpması tarzında ağrı
• Bacaklarda uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlük
• Mesane ve bağırsak disfonksiyonu
• Seksüel işlev bozukluğu
• Oturma ve yürümede ciddi kısıtlılık
• BOS dolaşımı bozulduğunda baş ağrısı

Belirtiler çoğunlukla asimetrik ve değişken bir seyir izler; alevlenme ve görece sakinleşme dönemleri birbirini takip edebilir.

Tanı

Altın standart MRI (T2 ağırlıklı) görüntülemedir. Sinir köklerinin normal fanlike dağılımı kaybolmuş, kümelenmiş ya da duvara yapışmış görünür. BOS dinamiklerini değerlendirmek için faz kontrastlı MR veya miyelografi eklenebilir. Elektrofizyolojik incelemeler (EMG/NCS) fonksiyonel kaybı destekler nitelikte bulgular verebilir.

Tedavi

Hastalığın tamamen iyileşmesini sağlayan bir tedavi henüz mevcut değildir; mevcut yaklaşımlar semptom yönetimine odaklanır.

• Ağrı yönetimi: Nöropatik ağrı ajanları (gabapentin, pregabalin), opioidler, TENS
• Girişimsel tedaviler: Omurilik stimülasyonu (spinal cord stimulation), intratekal ilaç pompaları
• Rehabilitasyon: Fizik tedavi, su içi egzersiz programları
• Deneysel: Anti-inflamatuar protokoller, hyaluronidaz enjeksiyonları (sınırlı kanıt)

Prognoz

Yapışkan araknoidit genellikle ilerleyici bir seyir gösterir; ancak ilerleme hızı kişiden kişiye önemli ölçüde farklılık gösterir. Erken tanı ve uygun semptom yönetimi yaşam kalitesini artırabilir. Hastalık, kronik ağrı ve fonksiyonel kısıtlılık nedeniyle hastalar üzerinde ciddi psikososyal yük oluşturur; multidisipliner yaklaşım bu nedenle kritik önem taşır.