Akut flask paralizi (AFP), kolların, bacakların veya solunum kaslarının aniden güçsüzleşmesi ya da tamamen işlevini yitirmesiyle karakterize edilen bir klinik sendromdur. “Flask” kelimesi burada kritik öneme sahiptir: kaslar sert veya spastik değil, tam tersine gevşek, yumuşak ve tonussuz hale gelir. Refleksler azalır ya da tamamen kaybolur.

AFP bir hastalığın adı değil, birçok farklı hastalığın ortak klinik tablosudur. Bu nedenle tıpta bir sendrom olarak tanımlanır — yani belirli bir nedeni olan tek bir hastalık değil, farklı nedenlerin yarattığı ortak bir klinik görünüm.

Neden Bu Kadar Önemlidir?

AFP, dünya genelinde özellikle çocuklarda çok dikkatli takip edilen bir tablodur. Bunun temel nedeni çocuk felci (poliyomiyelit) ile olan bağlantısıdır. Poliyomiyelit eradikasyon programları kapsamında, dünyada 15 yaşın altında akut flask paralizi geliştiren her çocuk Dünya Sağlık Örgütü’ne bildirilmek zorundadır. Bu sayede poliyovirüsün hâlâ dolaşımda olup olmadığı izlenmektedir.

Hangi Hastalıklar AFP’ye Yol Açar?

AFP’nin nedenleri, hasarın sinir sisteminin hangi bölümünde olduğuna göre sınıflandırılır.

Spinal kord ön boynuz hücre hasarı

Poliyomiyelit AFP’nin tarihsel olarak en sık ve en önemli nedenidir. Batı Nil virüsü ile Enterovirüs D68 ve A71 — özellikle son yıllarda artış gösteren nedenler arasındadır. Akut flask miyelit (AFM) ise ön boynuz hücrelerini etkileyen, henüz tam anlaşılamamış yeni bir tablodur.

Periferik sinir hasarı

Guillain-Barré sendromu AFP’nin en sık görülen non-polyo nedenidir; immün sistem sinir kılıflarına saldırır. Travmatik nörit ise özellikle yanlış yapılan enjeksiyonlar sonrasında ortaya çıkabilir.

Nöromüsküler kavşak hasarı

Botulizmde toksin sinir-kas bileşkesini bloke eder. Miyastenia gravisin akut kötüleşmesi de bu kategoride yer alır.

Kas kaynaklı nedenler

Akut miyopatiler ile hipokalsemi ve hipokalemi gibi elektrolit bozuklukları bu grupta değerlendirilir.

Belirtileri Nelerdir?

Tablonun temel özellikleri şunlardır: ani başlayan kol veya bacak güçsüzlüğü, azalmış ya da kaybolmuş derin tendon refleksleri ve kas tonusunda belirgin düşme. Ağrı eşlik edebilir ya da etmeyebilir. Solunum kasları tutulursa hayati tehlike ortaya çıkabilir — bu AFP’nin en kritik komplikasyonudur.

Tanı Nasıl Konulur?

AFP tanısında klinik muayene, spinal kord ve beyin MR görüntülemesi, sinir iletim çalışmaları ve elektromiyografi (EMG), beyin omurilik sıvısı analizi ile viral testler (gaita, boğaz ve BOS kültürleri) birlikte kullanılır. Altta yatan nedeni bulmak, tedavi planı açısından hayati önem taşır.

Tedavi

AFP’de tedavi büyük ölçüde altta yatan nedene göre şekillenir. Poliyomiyelite özgü bir antiviral tedavi bulunmaz; destekleyici bakım esastır. Guillain-Barré sendromunun erken döneminde intravenöz immünoglobulin (IVIG) veya plazmaferez uygulanır. Botulizmde antitoksin verilir. Solunum kasları etkilenmişse mekanik ventilasyon gerekebilir.

Prognoz

İyileşme olasılığı ve hızı, nedene ve etkilenen sinir hasarının boyutuna göre büyük farklılık gösterir. Guillain-Barré’de hastaların çoğu aylarca süren süreçte önemli ölçüde iyileşir. Poliyomiyelit ise kalıcı felce yol açabilir. Akut flask miyelit vakalarında iyileşme genellikle kısmi olup uzun vadeli rehabilitasyon gerektirir.