Adhesieve arachnoïditis is een chronische ontsteking van het arachnoïde vlies — het middelste van de drie hersenvliezen die het ruggenmerg en de zenuwwortels omhullen — gevolgd door progressieve littekenvorming en fibrose. In de loop van het proces klonteren de zenuwwortels samen, hechten ze zich vast aan het arachnoïde vlies en verliezen ze hun normale beweeglijkheid, wat leidt tot aanhoudende en vaak ernstige neurologische stoornissen.

Hoe Ontwikkelt Het Zich?

Het proces begint met een ontstekingsprikkel die de vorming van fibreus littekenweefsel op gang brengt. Na verloop van tijd bundelen de zenuwwortels zich tot een centrale massa of hechten ze zich vast aan de wanden van de durale zak. In de MRI worden drie klassieke patronen onderscheiden: Type 1, waarbij de zenuwwortels centraal samenklonteren (het “lege zak”-beeld); Type 2, waarbij de wortels perifeer aan de zak hechten; en Type 3, waarbij een solide fibreuze massa de subarachnoïdale ruimte volledig oblitereert.

Oorzaken

De belangrijkste oorzaken omvatten:

• Iatrogeen: Intrathécale contrastmiddelen (myelografie), epidurale of intrathécale injecties, wervelkolomchirurgie
• Infectieus: Tuberculeuze meningitis, bacteriële of virale meningitis
• Traumatisch: Ruggenmergletsel, complicaties van lumbale punctie
• Chemisch: Intrathécale corticosteroïdkristallen, bepaalde anesthetica
• Idiopathisch: Bij een aanzienlijk deel van de gevallen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden

Symptomen

De aandoening manifesteert zich het vaakst in de onderrug en benen, hoewel thoracale of cervicale betrokkenheid ook de bovenste ledematen kan aantasten. De meest gerapporteerde klachten zijn:

• Chronische, brandende of elektrische schokachtige pijn
• Gevoelloosheid, tintelingen en zwakte in de ledematen
• Blaas- en darmstoornissen
• Seksuele disfunctie
• Ernstige beperkingen bij het zitten en lopen
• Hoofdpijn bij verstoorde liquorcirculatie

De symptomen volgen doorgaans een asymmetrisch en wisselend beloop, met periodes van verergering afgewisseld door relatieve stabiliteit.

Diagnose

T2-gewogen MRI geldt als de gouden standaard. De normale waaierachtige spreiding van de zenuwwortels is vervangen door samenklontering of perifere aanhechting. Fasekontrastmeting of myelografie kan worden toegevoegd om de liquordynamiek te beoordelen. Elektrofysiologisch onderzoek (EMG/zenuwgeleidingsonderzoek) kan ondersteunend bewijs leveren voor functionele zenuwschade.

Behandeling

Er bestaat momenteel geen curatieve behandeling; alle beschikbare benaderingen richten zich op symptoombeheersing.

• Pijnbestrijding: Neuropathische middelen (gabapentine, pregabaline), opioïden, TENS
• Interventioneel: Ruggenmergstimulatie, intrathécale medicatiepompen
• Revalidatie: Fysiotherapie, aquatische oefenprogramma’s
• Experimenteel: Anti-inflammatoire protocollen, hyaluronidase-injecties (beperkt bewijs)

Prognose

Adhesieve arachnoïditis volgt doorgaans een progressief beloop, hoewel de snelheid van progressie aanzienlijk verschilt van persoon tot persoon. Vroege diagnose en adequate symptoombeheersing kunnen de kwaliteit van leven merkbaar verbeteren. Gezien de chronische pijn en functionele beperkingen legt de aandoening een aanzienlijke psychosociale last op, waardoor een multidisciplinaire zorgaanpak onmisbaar is.