Səhərlər tutulmuş bir kürəklə oyanmaq və ya günün ortasında kürək sümüklərinin arasına sancılan o tanış ağrını hiss etmək çoxumuz üçün adi hala çevrilib. Bel və boyun şikayətlərindən sonra poliklinika müraciətlərində ən çox qarşılaşdığımız tablolardan biri olan kürək ağrısı; adətən yorğunluğa, soyuğa və ya cərəyanda qalmağa bağlanaraq diqqətə alınmır. Halbuki tibbdə “torakal nahiyə” adlandırdığımız kürək bölgəsi anatomik baxımdan olduqca mürəkkəb bir quruluşdur və buradakı ağrılar bəzən sadə bir əzələ tutulmasından çox-çox kənar mesajlar daşıya bilər.
Bəs günlərlə davam edən, masaj və ya istirahətlə heç cür yüngülləşməyən bu ağrıların əsl səbəbləri nələrdir? Gəlin, onurğanın bizə göndərməyə çalışdığı siqnalları birlikdə oxuyaq.
Duruş Pozğunluqları və Əzələ Düyünləri (Miyofassial Tetik Nöqtələr)
Kürək ağrısının ən geniş yayılmış səbəbkarı, dayaq-hərəkət sisteminə düşən asimmetrik yükdür. Masa arxasında saatlarla əyilmiş oturmaq, ekran qarşısında çiyinləri önə salmaq və ya ağır bir çantanı daim tək çiyində daşımaq; trapesiya və romboid kimi böyük kürək əzələlərini fasiləsiz bir gərginliyə məruz qoyur. Bu xroniki gərginlik, əzələ lifləri arasındakı qan dövranını pozaraq xalq arasında “tutulma” və ya “düyün” kimi tanınan miyofassial tetik nöqtələrin (əzələ düyünlərinin) yaranmasına səbəb olur. Kürək sümüklərinin ətrafında və ya bilavasitə altında hiss edilən, üzərinə basıldıqda şiddətli ağrı verən bu nöqtələr, duruş düzəldilmədikcə daimi bir ağrı mənbəyinə çevrilir.
Boyun Problemlərinin Kürəyə Yayılması
Maraqlıdır ki, kürək ağrısı şikayəti ilə müraciət edən xəstələrimizin əhəmiyyətli bir hissəsində əsl problemin kürəkdə deyil, boyunda olduğunu müəyyən edirik. Boyun düzləşməsi və ya boyun yırtığı (servikal disk hernisi) kimi xəstəliklər, onurğa beynindən çıxıb kürəyə enən sinir köklərini sıxdıqda ağrı birbaşa kürək sümüklərinin arasına yayılır. Bu mənzərəyə çox vaxt qollarda keyləşmə, qarıncalanma və ya çiyin nahiyəsində ağırlıq hissi də müşayiət olur.
Kürək Yırtığı və Onurğa Kireçlənməsi (Osteoartrit)
Kürək bölgəsi (torakal onurğa) döş qəfəsinə bağlı olduğu üçün bel və boyun bölgələrinə nisbətən daha az hərəkətli və qorunaqlıdır. Bu səbəbdən kürək yırtığı, bel və boyun yırtıqlarına nisbətən daha nadir rast gəlinir. Lakin şiddətli travmalar, yıxılmalar və ya uzunmüddətli həddindən artıq yüklənmələr nəticəsində kürək onurğaları arasındakı disklər də yıpranıb yırtıla bilər. Döş qəfəsinə, qabırğalara və ya qarın boşluğuna doğru kəmər kimi saran ağrılar, kürək yırtığının xəbərçisi ola bilər. Digər tərəfdən, yaşın artması ilə onurğa oynaqlarında baş verən degenerasiya, yəni kireçlənmə (osteoartrit), sümüklərin bir-birinə sürtünməsinə və hərəkətlə artan xroniki kürək ağrılarına zəmin hazırlayır.
Skolioz və Onurğa Əyrilikləri
Arxadan baxıldıqda düz bir xətt üzərində enməli olan onurğanın, sağa və ya sola doğru “S” və ya “C” hərfi şəklində əyilməsinə skolioz deyilir. Adətən yeniyetməlik dövründə özünü büruzə verən bu vəziyyət, sonrakı illərdə onurğa tarazlığını pozur; əzələlərin bir tərəfdə həddindən artıq gərilməsinə, digər tərəfdə isə zəifləməsinə səbəb olur. Yetkinlik dövründə isə özünü asimmetrik əzələ yorğunluğu və inadkar kürək ağrıları kimi göstərir.
Stress, Narahatlıq və Fibromialgiya
Kürək, emosional yüklərimizi də daşıdığımız bir anbar kimidir. Şiddətli stress və narahatlıq anlarında bədən “döyüş və ya qaç” rejiminə keçir; çiyin və kürək əzələlərini qeyri-iradi şəkildə gərginləşdirir. Uzunmüddətli stress bu gərginliyi daimi hala gətirə bilər. Bundan əlavə, yumşaq toxuma revmatizmi kimi də tanınan fibromialgiya; yuxu pozğunluğu və geniş yayılmış bədən ağrısı ilə xarakterizə olunur və bu ağrıların ən şiddətli hiss edildiyi mərkəzlərin başında kürək bölgəsi gəlir.
Diqqətdən Qaçmamalı “Yayılan Ağrılar”
Kürək ağrısını qiymətləndirərkən bir həkimin ən çox diqqət yetirdiyi məsələlərdən biri də daxili orqan mənşəli problemlərdir; çünki hər kürək ağrısı onurğa və ya əzələ mənşəli olmaya bilər.
Ürək xəstəlikləri, xüsusən qadınlarda ürək tutmasının ilk əlaməti döş ağrısı yerinə sol kürək sümüyünə vuran qəfil və sıxıcı bir kürək ağrısı şəklində ortaya çıxa bilər. Ağciyər və ağciyər pərdəsi (plevra) problemləri; pnevmoniya və ya plevranın iltihabı dərin nəfəs alıb-vermək və öskürməklə kürəyə sancılan kəskin ağrılara səbəb ola bilər. Öd kisəsi və mədə mənşəli problemlər isə fərqli bir iz buraxır: öd kisəsi daşları və ya iltihabları çox vaxt sağ kürək sümüyünün altına yayılarkən, mədə xoraları kürəyin orta xəttində hiss edilə bilər.
Sümük Əriməsi (Osteoporoz) və Çökmə Sınıqları
Xüsusən menopozdan sonrakı qadınlarda və yaşlı şəxslərdə görülən osteoporoz, sümüklərin səssizcə zəifləməsinə səbəb olur. Sümük sıxlığı azaldıqca kürək onurğalarında ən kiçik bir yüklənmədə, hətta bəzən yalnız şiddətli öskürəklə belə çökmə sınıqları (kompressiya fraktürləri) baş verə bilər. Bu vəziyyət, qəfil başlayan çox şiddətli kürək ağrılarına; zamanla boy qısalmasına və kürəkdə donqarlaşmaya (kifoz) gətirib çıxarır.
Nə Zaman Təcili Bir Mütəxəssisə Müraciət Etməlisiniz?
Kürək ağrınız bir neçə günlük istirahətlə keçirsə, adətən narahat olmağa dəyməz. Lakin ağrınıza aşağıdakı “qırmızı bayraq” əlamətlərindən biri müşayiət edirsə, vaxt itirmədən bir Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi mütəxəssisinə müraciət etməyiniz həyati əhəmiyyət daşıyır:
- Ağrı gecələr artırsa və sizi yuxudan oyadırsa,
- Qollarınızda və ya ayaqlarınızda güc itkisi, keyləşmə və ya qarıncalanma varsa,
- Yaxın zamanda bir qəza və ya yıxılma (travma) keçirmisinizsə,
- İzahsız çəki itkisi, qızdırma və ya gecə tərləmələriniz varsa,
- Ağrı nəfəs alarkən şiddətlənirsə və ya döşünüzə doğru yayılırsa.
Unutmayın: erkən və düzgün diaqnoz, kürək ağrısının xroniki bir əzaba çevrilməsinin qarşısını alır və həyat keyfiyyətinizi sürətlə geri qazanmağınızı təmin edir. Onurğanızın səsinə qulaq verin.
Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi Mütəxəssisi, İzmir
Tibbi İmtina: Bu məqalədə yer alan məlumatlar yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır; mütəxəssis həkimin müayinəsi, tibbi diaqnoz və ya müalicə yerinə keçmir. Şikayətlərinizlə bağlı dəqiq diaqnoz və sizə uyğun müalicə planı üçün zəhmət olmasa bir Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi mütəxəssisinə müraciət edin.