Abbreviated Injury Scale travmatik zədələnmələrin təsvirini və kodlaşdırılmasını standartlaşdırmaq üçün hazırlanmış, beynəlxalq səviyyədə tanınmış anatomik zədələnmə təsnifat sistemidir. İlk dəfə 1969-cu ildə Amerika Tibb Birliyi tərəfindən təqdim edilmiş və o vaxtdan bir neçə dəfə yenidən işlənmişdir. Hazırda qüvvədə olan versiya AIS 2015-dir (2008-ci ildə yenilənmişdir).
Qiymətləndirmə Sistemi
Hər bir zədələnmə 1-dən 6-ya qədər olan şkalada bir AIS kodu alır:
| AIS Skoru | Ağırlıq Dərəcəsi | Nümunə |
|---|---|---|
| 1 | Yüngül | Səthi sürtük yara |
| 2 | Orta | Sadə sınıq |
| 3 | Ciddi (həyatı təhlükəyə salmayan) | Açıq bud sümüyü sınığı |
| 4 | Ağır (həyatı təhlükəyə salan) | Dalaq cırılması |
| 5 | Kritik (sağ qalma qeyri-müəyyən) | Beyin gövdəsi zədəsi |
| 6 | Sağ qalmaq mümkün deyil | Aorta cırılması |
Bədən Bölgələri
AIS zədələnmələri 9 anatomik bölgə üzrə kodlaşdırır: baş, üz, boyun, döş qəfəsi, qarın boşluğu, onurğa, yuxarı ətraf, aşağı ətraf və xarici səthi. Hər zədələnməyə bədən bölgəsini, anatomik quruluşun növünü və zədənin xüsusi mahiyyətini kodlaşdıran unikal 7 rəqəmli AIS kodu verilir.
Klinik Əhəmiyyəti
AIS klinik praktikada nadir hallarda təkbaşına istifadə olunur. Onun əsl gücü özündən əldə edilən mürəkkəb skorlarda yatır:
ISS (Zədələnmə Ağırlıq Skoru) ən çox zədələnmiş üç bədən bölgəsinin ən yüksək AIS skorlarının kvadratlarının cəmindən ibarətdir. Dünyada ən çox istifadə edilən travma ağırlıq indeksidir və ölüm riski, xəstəxanada qalma müddəti və reabilitasiya nəticələri ilə korrelyasiya göstərir.
MAIS (Maksimum AIS) bütün zədələnmələr arasında ən yüksək tək AIS skorunu əks etdirir və tək bölgə travmalarında ölüm riskinin proqnozlaşdırılmasında xüsusilə faydalıdır.
NISS (Yeni ISS) ISS-nin təkmilləşdirilmiş variantıdır; bədən bölgəsindən asılı olmayaraq ən yüksək üç AIS skorunu toplayır. Bu, eyni bölgədə çoxlu zədəsi olan xəstələrdə daha həssas ölçmə imkanı yaradır.
Tətbiq Sahələri
AIS müasir travma reyestrlərinin böyük əksəriyyətinin əsasını təşkil edir və National Trauma Data Bank (NTDB) və Böyük Britaniya Travma Audit və Tədqiqat Şəbəkəsi (TARN) kimi sistemlərdə məcburidir. Klinik istifadənin xaricində nəqliyyat vasitələri təhlükəsizliyi tədqiqatlarının, xəstəxana fəaliyyəti müqayisəsinin, tibbi-hüquqi ekspertizaların və travma yükünə dair epidemioloji araşdırmaların əsasını təşkil edir.
Məhdudiyyətlər
AIS tamamilə anatomik bir şkaladır — yaş, mövcud xəstəliklər, travmaya fizioloji reaksiya və ya müalicənin təsirini nəzərə almır. Eyni AIS skorlarına malik iki xəstənin klinik gedişatı bir-birindən kəskin şəkildə fərqlənə bilər. Bu səbəbdən AIS əsaslı skorlar praktikada adətən Revised Trauma Score (RTS) kimi fizioloji skorlarla birləşdirilir; məsələn, nəticə proqnozunun dəqiqliyini artırmaq üçün TRISS modelindən istifadə edilir.