Een mycotisch aneurysma is een type aneurysma dat ontstaat als gevolg van een infectie die de vaatwand verzwakt. De naam kan misleidend zijn: hoewel het woord “mycotisch” doet denken aan een schimmel, ontwikkelt de overgrote meerderheid van deze aneurysma’s zich door bacteriële in plaats van schimmelinfecties. Om deze reden geven veel artsen tegenwoordig de voorkeur aan de nauwkeurigere term “infectieus aneurysma”. De term is oorspronkelijk ontstaan uit de gelijkenis van de geïnfecteerde laesies in de vaatwand met de hoed van een paddenstoel.
Het mechanisme is als volgt: micro-organismen (meestal bacteriën) die in de bloedsomloop terechtkomen, nestelen zich in de vaatwand, waar ze ontsteking en destructie veroorzaken. Deze destructie verstoort de structurele integriteit van de vaatwand, en in het gebied waar de wand is verzwakt, ontwikkelt zich een uitstulping, dat wil zeggen een aneurysma. De meest voorkomende bron is infectieuze endocarditis, een infectie van de hartkleppen; in dat geval kunnen geïnfecteerde fragmenten die van de klep loslaten (septische embolieën) de hersenbloedvaten bereiken en daar een infectieus aneurysma vormen.
Het vertoont enkele belangrijke verschillen met klassieke hersenaneurysma’s. Terwijl klassieke (sacculaire) aneurysma’s typisch gelegen zijn op de belangrijkste vertakkingspunten van de bloedvaten en aan de schedelbasis, worden mycotische aneurysma’s vaker gezien in de eindstandige (distale) takken van de bloedvaten, in gebieden dicht bij het oppervlak van de hersenen. Bovendien is hun vorm over het algemeen onregelmatiger en fusiform, en hebben ze geen smalle hals. Een ander belangrijk kenmerk is dat, omdat ze met een infectie samenhangen, hun grootte en aantal snel kunnen veranderen; ze kunnen onder behandeling kleiner worden en verdwijnen, of in korte tijd groeien.
De fundamentele benadering bij de behandeling bestaat er allereerst in om de onderliggende infectie onder controle te brengen met een passende en voldoende lang durende antibioticabehandeling. Veel infectieuze aneurysma’s kunnen onder een effectieve antibioticabehandeling teruggaan. Als het aneurysma echter geruptureerd is, ondanks antibiotica blijft groeien of een hoog bloedingsrisico draagt, is een chirurgische of endovasculaire interventie noodzakelijk. Het behandelplan wordt individueel bepaald, samen met de algemene toestand van de patiënt, de lokalisatie van het aneurysma en het beloop van de infectie.
Samengevat is een mycotisch aneurysma een secundair type aneurysma dat niet rechtstreeks uit de vaatwand zelf voortkomt, maar uit een infectie. Om deze reden vereisen de beoordeling en behandeling ervan een multidisciplinaire benadering, zowel vanuit neurochirurgisch als infectiologisch oogpunt.