Anemiya, qanda kifayət qədər sağlam qırmızı qan hüceyrəsi və ya hemoglobin olmaması vəziyyətidir. Hemoglobin, qırmızı qan hüceyrələrinin içindəki bir zülal olub oksigeni ağciyərlərdən bədənin bütün toxumalarına daşıyır. Hemoglobin səviyyəsi düşdükdə orqanlar və toxumalar ehtiyac duyduqları oksigeni ala bilmir — bu da yorğunluq, həlsizlik və bir sıra başqa əlamətlərə yol açır. Anemiya dünyada ən geniş yayılmış qan xəstəliklərindən biri olub hər yaşdan insanı əhatə edə bilər.

Anemiyinin Əlamətləri Nələrdir?

Anemiya əlamətləri yüngüldən ağıra qədər geniş bir yelpazədə yer ala bilər. Ən çox rast gəlinənlər bunlardır:

Yorğunluq və həlsizlik: Bədən kifayət qədər oksigen ala bilmədiyindən davamlı bir tükənmişlik hissi yaranır. Hətta gündəlik fəaliyyətlər belə yorucu gələ bilər.

Solğun və ya sarımtıl dəri: Qırmızı qan hüceyrələrinin sayı azaldıqca dəri, dodaqlar və göz içi zarları normaldan daha solğun görünür.

Nəfes darlığı: Hətta yüngül fiziki yükləmə zamanı belə nəfəs çatışmazlığı yaşanması tez-tez rast gəlinən bir şikayətdir.

Ürək döyüntüsü: Ürək oksigen çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün daha güclü və daha sürətli işləyir.

Baş ağrısı və başgicəllənmə: Beynə çatan oksigen miqdarının azalması bu əlamətlərə səbəb ola bilər.

Əllərin və ayaqların soyuması: Qırmızı qan hüceyrələrinin azlığına bağlı qan dövranının zəifləməsi əlləri və ayaqları nəzərəçarpacaq dərəcədə soyuq hiss etdirə bilər.

Konsentrasiya çətinliyi: Beyin kifayət qədər oksigen almadıqda diqqət və fokuslanma çətinləşə bilər.

Anemiyaya Nə Səbəb Olur?

Anemiyinin bir çox müxtəlif səbəbi var; bunlar üç əsas qrupda toplanıla bilər:

Qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalının azalması: Dəmir, B12 vitamini və ya folat çatışmazlığı; sümük iliyi xəstəlikləri; xroniki böyrək xəstəliyi və bəzi xroniki infeksiyalar bədənin qırmızı qan hüceyrəsi istehsal etmə qabiliyyətini poza bilər.

Qırmızı qan hüceyrələrinin sürətlə parçalanması: Orak hüceyrəli anemiya kimi irsi xəstəliklər, bəzi dərmanlar və ya autoimmun xəstəliklər qırmızı qan hüceyrələrinin normaldan çox daha tez parçalanmasına səbəb ola bilər.

Qan itkisi: Həddindən artıq adet qanamaları, mədə-bağırsaq qanamaları, əməliyyatlar və ya yaralanmalar nəticəsində əhəmiyyətli qan itkisi yaşanaraq anemiyaya zəmin hazırlaya bilər.

Anemiya Növləri Hansılardır?

Dəmir çatışmazlığı anemiyası: Ən çox görülən növdür. Bədənin dəmir ehtiyatları tükəndikdə hemoglobin istehsalı düşür. Qeyri-kafi qidalanma, xroniki qanamalar və hamiləlik əsas səbəblər arasındadır.

B12 vitamini və folat çatışmazlığı anemiyası: Bu vitaminlər hər ikisi qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalı üçün vacibdir. Qeyri-kafi qəbul və ya sorulma pozğunluğu böyük, işləvsiz qan hüceyrələrinin əmələ gəlməsinə səbəb olur — bu vəziyyət meqaloblastik anemiya adı ilə də tanınır.

Xroniki xəstəlik anemiyası: Revmatoid artrit, xərçəng və ya xroniki böyrək xəstəliyi kimi uzunmüddətli xəstəliklərdə bədənin dəmirdən istifadəsi pozulur və qırmızı qan hüceyrəsi istehsalı yavaşlayır.

Orak hüceyrəli anemiya: Qırmızı qan hüceyrələrinin anormal orak şəklini aldığı, damarları tıxaya bildiyi və sürətlə parçalandığı irsi bir xəstəlikdir.

Aplastik anemiya: Sümük iliyinin kifayət qədər qan hüceyrəsi istehsal edə bilmədiyi nadir, lakin ciddi bir növdür.

Hemolitik anemiya: Qırmızı qan hüceyrələrinin əvəz edilə bildiyindən çox daha sürətlə məhv edildiyi bir xəstəliklər qrupudur.

Anemiya Necə Diaqnoz Edilir?

Anemiya adətən sadə bir tam qan sayımı testi ilə diaqnoz edilir. Bu test hemoglobin səviyyəsini, qırmızı qan hüceyrələrinin sayını və həcmini ölçür. Lazım gəldikdə dəmir, ferritin, B12 vitamini, folat və retikulosit sayımı kimi əlavə qan testləri istənilərək anemiyının növü və əsas səbəbi müəyyənləşdirilir. Bəzi hallarda sümük iliyi biopsiyası tələb oluna bilər.

Anemiya Necə Müalicə Edilir?

Müalicə tamamilə əsas səbəbdən asılıdır:

Dəmir çatışmazlığı anemiyasında dəmir əlavələri təyin edilir və dəmir baxımından zəngin qidaların (qırmızı ət, mərcimək, ispanaq, qoz-fındıq) istehlakı tövsiyə edilir. Ağır hallarda intravenöz dəmir infuziyası tətbiq edilə bilər.

B12 vitamini və folat çatışmazlığında müvafiq vitamin əlavələri ağız yoluyla və ya inyeksiya şəklində verilir.

Xroniki xəstəlik anemiyasında ilk növbədə əsas xəstəliyin müalicəsi hədəflənir. Lazım gəldikdə eritropoetin inyeksiyaları və ya qan köçürülməsi tətbiq edilə bilər.

İrsi anemiyalarda xəstəliyin növünə görə dərman müalicəsi, qan köçürülməsi və ya ileri hallarda sümük iliyi transplantasiyası kimi seçimlər nəzərdən keçirilə bilər.

Anemiya Nə Vaxt Təhlükəli Hala Gəlir?

Yüngül anemiya çox vaxt nəzərəçarpacaq şikayət olmadan gedə bilər. Lakin müalicə edilmədikdə zamanla ağırlaşa bilər və ürək çatışmazlığı, aritmiyalar, orqan zədəsi kimi ciddi ağırlaşmalara zəmin hazırlaya bilər. Hamiləlikdə anemiya həm ananın, həm də körpənin sağlamlığını təhdid edə bilər. Şiddətli yorğunluq, nəfəs darlığı, ürək döyüntüsü və ya özündəngetmə hissi yaşanırsa vaxt itirmədən həkimə müraciət edilməlidir.

Anemiyadan Qorunmaq Mümkündürmü?

Bütün anemiya növlərinin qarşısı alına bilməsə də, qidalanmaya bağlı anemiya böyük ölçüdə önlənə bilər:

Dəmir baxımından zəngin qidaları — qırmızı ət, toyuq əti, balıq, paxlalı bitkilər və tünd yaşıl yarpaqlı tərəvəzləri müntəzəm olaraq istehlak edin. Dəmir sorulmasını artırmaq üçün bu qidaları C vitamini ilə zəngin qidalarla birlikdə qəbul edin. Həddindən artıq adet qanaması olan qadınların ginekoloq tərəfindən müayinə edilməsi tövsiyə olunur. Hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik dövründə folat və dəmir əlavəsi qəbul etmək vacibdir.

Nə Vaxt Həkimə Müraciət Etməlisiniz?

Aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı birini yaşayırsınızsa bir həkimə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur: izahsız, davamlı yorğunluq; nəfəs darlığı və ya ürək döyüntüsü; solğun, sarımtıl və ya bozumtul dəri rəngi; tez-tez başgicəllənmə və ya özündəngetmə; buz, torpaq kimi qeyri-adi maddələri yemək istəyi (pika əlaməti kimi tanınır); və ya anormal dərəcədə şiddətli adet qanamaları.

Bu məzmun yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədilə hazırlanmışdır. Şikayətləriniz üçün mütləq bir səhiyyə müəssisəsinə müraciət edin.